Anh Tuấn làm giao hàng, ngày nào cũng chạy xe và bê hàng nặng. Vừa nằm lên giường, anh nói: "Em cứ làm thật mạnh, càng đau càng đã." Bạn Lan, kỹ thuật viên mới, dồn sức vào hai ngón cái ấn vào bả vai. Anh Tuấn gồng cứng, nín thở nhưng không nói gì. Hôm sau anh nhắn lại là vai bầm mấy vết, còn Lan thì đau khớp ngón cái cả tuần.
Cả hai đều hiểu sai một điều: massage mô sâu (deep tissue) không có nghĩa là ấn thật mạnh. Đó là cách làm chậm, lực tăng dần sau khi cơ đã được làm ấm, luôn trong mức khách thấy "đau dễ chịu", và lực đến từ trọng lượng cơ thể của kỹ thuật viên chứ không từ hai ngón cái.
Bài này dành cho kỹ thuật viên đã làm vững massage thư giãn body, đi từ sàng lọc khách, thang đau 0–10, cách tạo lực an toàn, vùng cần tránh đến quy trình tham khảo khoảng 60 phút cho lưng – vai và chân.
Phạm vi bài viết. Massage mô sâu ở spa là dịch vụ chăm sóc giúp khách thấy cơ bớt căng, dễ chịu hơn; nó không chữa bệnh, không điều trị chấn thương và không thay thế vật lý trị liệu. Kỹ thuật viên không chẩn đoán bệnh. Mọi con số về thời gian, mức lực trong bài chỉ để tham khảo. Quy trình bằng văn bản của spa, hướng dẫn của người phụ trách chuyên môn và ý kiến bác sĩ của khách (nếu có) luôn được ưu tiên. Hãy tập trên đồng nghiệp, có người kinh nghiệm giám sát, trước khi làm trên khách.
Massage mô sâu là gì
"Mô sâu" là cách gọi kỹ thuật massage làm việc với các lớp cơ nằm sâu hơn lớp cơ ngay dưới da. Muốn đến lớp sâu, kỹ thuật viên đi qua từng lớp: làm ấm, tăng lực từ từ, đi thật chậm, chờ cơ thả lỏng rồi mới vào sâu thêm. Ấn mạnh đột ngột thì cơ co lại tự bảo vệ, khách gồng lên, chỉ đau và dễ bầm.
Hãy giới thiệu với khách đây là massage lực mạnh hơn, chậm hơn, tập trung vào vùng căng mỏi. Tránh hứa "phá cục cơ", "thải độc", "chữa thoát vị", "hết đau lưng dứt điểm".
Mô sâu khác massage thư giãn, massage Thụy Điển thế nào
Nambin đã có bài "Massage thư giãn body 60 phút" và "Massage Thụy Điển là gì? 5 động tác cơ bản". Mô sâu dùng lại các động tác nền như vuốt, nhào, miết, nhưng khác ở những điểm sau:
Tiêu chí | Thư giãn / Thụy Điển | Mô sâu |
|---|---|---|
Tốc độ | Nhịp đều, động tác dài | Chậm hơn hẳn, có lúc giữ lực vài nhịp thở |
Mức lực | Nhẹ đến vừa | Vừa đến mạnh, tăng dần, trong mức khách đồng ý |
Bề mặt tay | Lòng bàn tay, các ngón | Thêm gót tay, nắm tay mềm, cẳng tay |
Lượng dầu | Đủ trơn để vuốt dài | Ít hơn để tay có độ bám |
Phạm vi | Thường toàn thân | Tập trung hai, ba vùng chính |
Sau buổi làm | Nhẹ người | Có thể ê nhẹ một, hai ngày (tham khảo) |
Massage "thể thao" thường gắn với lịch tập luyện, thi đấu. Khách đang có chấn thương do tập luyện cần gặp bác sĩ hoặc chuyên viên vật lý trị liệu; ở spa, mô sâu chỉ dành cho người khỏe, không chấn thương.
Sàng lọc khách: ai nên làm, ai phải hoãn
Mô sâu phù hợp với người trưởng thành khỏe mạnh, từng đi massage, mỏi cơ do làm việc hay tập luyện thông thường và muốn lực mạnh hơn. Lực càng mạnh thì càng phải hỏi phiếu sức khỏe kỹ. Kỹ thuật viên không đoán bệnh; gặp các tình huống dưới đây thì làm theo cột bên phải và quy định của spa.
Khách cho biết hoặc bạn thấy | Cách xử lý (tham khảo) |
|---|---|
Chấn thương mới: bong gân, té ngã, va đập trong vài ngày gần đây | Không làm mô sâu vùng đó; khuyên khách đi khám |
Mới phẫu thuật, mới làm thủ thuật | Hoãn cho đến khi bác sĩ của khách đồng ý |
Đang dùng thuốc chống đông, rất dễ bầm tím | Không làm mô sâu; chỉ lực nhẹ nếu bác sĩ đồng ý |
Giãn tĩnh mạch ở chân | Tránh hẳn vùng giãn, không ấn, không vuốt mạnh |
Bắp chân một bên sưng, nóng, đỏ, đau | Không massage chân; khuyên đi khám ngay |
Loãng xương, người cao tuổi, đang mang thai hoặc mới sinh | Không làm mô sâu; làm lực nhẹ theo bài massage người cao tuổi, bà bầu, sau sinh |
Tê bì, yếu tay chân, đau lan xuống tay chân, đau dữ dội không rõ lý do | Không làm; khuyên khám bác sĩ |
Bệnh tim mạch, huyết áp chưa ổn định, tiểu đường có giảm cảm giác, đang điều trị bệnh nặng | Cần ý kiến bác sĩ trước; nếu được, chỉ lực nhẹ |
Sốt, cảm cúm, vừa uống rượu bia | Hoãn buổi làm |
Vết thương hở, bỏng nắng, phát ban, vừa tiêm hay làm thẩm mỹ ở vùng đó | Tránh hẳn vùng đó |
Khách không chắc tình trạng của mình thì hôm nay chỉ làm lực nhẹ, hẹn mô sâu sau khi khách hỏi bác sĩ.
Tư vấn trước buổi làm
Hỏi thêm vài câu cho buổi mô sâu:
Anh/chị thấy căng mỏi ở đâu nhất? Mời khách tự chỉ vùng đó.
Cảm giác này có từ bao giờ, có do té ngã, va chạm hay tập nặng không?
Đã từng massage lực mạnh chưa, sau buổi đó thấy thế nào?
Có vùng nào không muốn chạm hoặc muốn làm nhẹ không?
Sau đó giải thích: lực tăng dần, bạn sẽ hỏi điểm lực vài lần, khách có quyền nói "nhẹ lại" hay "dừng" bất cứ lúc nào, và sau buổi làm có thể ê nhẹ như sau khi tập thể dục. Không hứa "làm xong hết đau". Khách tả đau nhói, tê lan hay đau ngày càng tăng thì khuyên đi khám trước.

Hình 2. Khách ngồi, kỹ thuật viên đặt nhẹ bàn tay lên vùng vai của khách khi trò chuyện. Trước buổi mô sâu, hãy để khách tự chỉ vùng thấy căng, hỏi về chấn thương, phẫu thuật, thuốc đang dùng và ghi vào phiếu; kỹ thuật viên chỉ hỏi và lắng nghe, không chẩn đoán (Ảnh: Yan Krukau, Pexels)
Thỏa thuận lực bằng thang đau 0–10
Mỗi người cảm nhận lực rất khác nhau, nên đừng đoán. Dùng một thang chung: 0 là không cảm thấy gì, 10 là đau nhất có thể tưởng tượng, và thống nhất mức mục tiêu trước khi bắt đầu.
Mức (tham khảo) | Khách cảm thấy | Bạn quan sát và làm gì |
|---|---|---|
0–3 | Nhẹ, dễ chịu | Dùng khi làm ấm và ở vùng chỉ làm nhẹ |
4–6 | "Đau dễ chịu", muốn được ấn tiếp | Khách thở đều, cơ không gồng: mức mục tiêu thường dùng |
7 | Bắt đầu phải cố chịu | Khách nín thở, nhíu mày: giảm lực ngay, hỏi lại |
8–10 | Đau, nhói, muốn rụt người | Khách gồng cứng, co chân: nhấc lực, không quay lại mức đó |
Hỏi "Lực này anh/chị chấm mấy điểm?" khi mới vào một vùng, khi chuyển sang cẳng tay và khi thấy khách gồng. Nhiều khách ngại nói, nên hãy quan sát cả cơ thể khách.
Ba nguyên tắc không đổi: không bao giờ nói "ráng chịu thêm chút"; đau nhói, buốt, tê hay như điện giật là nhấc lực ra ngay, dù khách đã bảo làm mạnh; và không lấy sức chịu đau của khách làm thước đo lực.
Làm ấm cơ trước khi vào sâu
Mỗi vùng bắt đầu bằng vài phút (khoảng 3–6 phút, tham khảo) vuốt dài, xoa và nhào nhẹ bằng cả lòng bàn tay. Làm ấm giúp khách quen tay bạn và giúp bạn cảm nhận chỗ nào căng, chỗ nào nhạy cảm. Sau đó tăng lực theo từng lớp: lòng bàn tay, rồi gót tay hoặc nắm tay mềm, rồi mới đến cẳng tay ở vùng cơ dày. Dùng ít dầu hơn bình thường để tay có độ bám.

Hình 3. Bàn tay kỹ thuật viên đặt áp cả lòng bàn tay lên lưng dưới của khách, phần hông được phủ khăn bông. Mỗi vùng trong buổi mô sâu đều bắt đầu bằng vuốt, xoa lực nhẹ để làm ấm; riêng hai bên thắt lưng chỉ làm nhẹ, không ấn sâu (Ảnh: Shixart1985, Wikimedia Commons, CC BY 2.0)
Tạo lực bằng trọng lượng cơ thể, bảo vệ đôi tay
Đôi tay là công cụ làm nghề lâu dài. Dùng ngón cái ấn mạnh mỗi ngày rất dễ đau khớp ngón cái và cổ tay. Lực của mô sâu nên đến từ trọng lượng cơ thể nghiêng về phía khách.
Hạ giường thấp hơn khi massage thư giãn; cách ước lượng thường dùng là mặt giường ngang đốt ngón tay khi bạn đứng thẳng, buông tay xuôi (tham khảo).
Đứng chân trước chân sau, gối hơi chùng, lưng thẳng. Muốn tăng lực thì dồn trọng lượng từ chân sau sang chân trước, không gập lưng, không nhún vai. Muốn giảm thì lùi trọng tâm về chân sau.
Cổ tay thẳng, lực đi theo đường thẳng từ vai xuống điểm tiếp xúc; vào lực và ra lực từ từ.
Bề mặt tay | Thường dùng cho | Mức lực | Lưu ý |
|---|---|---|---|
Cả lòng bàn tay | Mọi vùng, làm ấm, kết thúc | Nhẹ – vừa | An toàn nhất |
Gót tay, hai tay chồng | Lưng, đùi | Vừa – mạnh | Cổ tay thẳng, tay gần duỗi |
Nắm tay mềm | Đùi, bắp chân | Vừa | Nắm lỏng, dùng mặt phẳng các đốt ngón |
Mặt thịt cẳng tay, gần khuỷu | Cơ hai bên cột sống, vai trên, đùi | Vừa – mạnh | Bàn tay thả mềm; không để xương cẳng tay đè lên xương khách |
Đầu khuỷu tay | Chỉ vùng cơ rất dày như mông (qua khăn) | Mạnh, lực rất tập trung | Chỉ khi đã thành thạo; không dùng ở lưng sát cột sống, thắt lưng, vai sát cổ |
Ngón cái | Điểm nhỏ quanh bờ xương bả vai | Nhẹ – vừa | Có ngón khác đỡ; không làm lực chính |

Hình 4. Kỹ thuật viên nghiêng thân người về phía trước, hai cánh tay gần duỗi, đặt hai bàn tay sát nhau trên lưng khách. Tư thế này giúp lực đến từ trọng lượng cơ thể chứ không từ cổ tay, ngón tay. Khi làm thật, nhớ tháo đồng hồ và trang sức ở tay (Ảnh: Kolobetsoo, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0)
Nguyên tắc động tác: chậm, dọc thớ cơ, chờ cơ thả lỏng
Chậm, dọc thớ cơ. Vuốt theo chiều dài của cơ (dọc hai bên cột sống, dọc đùi, dọc bắp chân); một đường vuốt bằng cẳng tay dọc lưng có thể mất cả chục giây (tham khảo). Không chà ngang qua lại trên gân.
Vào lực từ từ, chờ cơ thả lỏng. Đặt tay lên da, chờ một nhịp rồi mới nghiêng người tăng lực. Ở chỗ căng, giữ lực ổn định vài nhịp thở, mời khách thở chậm; khách gồng hơn thì giảm lực.
Tránh xương, không ở một điểm quá lâu. Lực đặt lên cơ, không lên gai cột sống, xương bả vai, xương bánh chè, xương ống chân. Xen lực sâu với vuốt nhẹ để tránh bầm.
Những vùng cần tránh hoặc chỉ làm rất nhẹ
Ở các vùng mà mạch máu, dây thần kinh hoặc cơ quan bên trong nằm gần bề mặt, không dùng lực sâu, không dùng cẳng tay hay khuỷu tay.
Vùng | Vì sao | Cách làm |
|---|---|---|
Cổ trước, hai bên cổ, hõm trên xương đòn | Mạch máu lớn, dây thần kinh nằm nông | Không ấn cổ trước; hai bên cổ, gáy chỉ làm nhẹ |
Hõm nách | Mạch máu, dây thần kinh, hạch | Không ấn |
Mặt trong khuỷu tay | Mạch máu, dây thần kinh nằm nông | Chỉ vuốt nhẹ qua |
Khoeo chân (sau gối) | Mạch máu, dây thần kinh | Nhấc lực, vuốt rất nhẹ hoặc bỏ qua |
Bẹn, mặt trong đùi trên | Mạch máu lớn; vùng riêng tư | Không làm, giữ khăn phủ kín |
Hai bên thắt lưng, dưới xương sườn cuối | Vùng thận, ít được xương che | Chỉ vuốt nhẹ; không ấn sâu, không dùng khuỷu tay, không đấm |
Gai cột sống | Là xương, ấn lên dễ đau | Làm trên cơ hai bên, cách xương một khoảng |
Bụng | Nội tạng bên dưới | Không làm lực sâu; xem bài massage bụng |
Vùng giãn tĩnh mạch, sẹo mới, vết bầm, da tổn thương | Dễ tổn thương thêm | Tránh hẳn |
Khi ấn vùng mông hay bất cứ đâu mà khách thấy tê lan xuống chân hoặc tay, nhấc lực ngay và chuyển sang vuốt nhẹ.
Quy trình tham khảo khoảng 60 phút: lưng – vai và chân
Thời lượng chỉ để tham khảo; có thể dồn thời gian vào vùng khách cần nhất. Phủ khăn đúng cách, chỉ mở vùng đang làm.
Bước 1: Hỏi lại và đặt tư thế (khoảng 5 phút)
Xem lại phiếu, hỏi tình trạng hôm nay và mức lực mục tiêu. Khách nằm sấp, kê gối mỏng dưới cổ chân. Hạ giường.
Bước 2: Làm ấm toàn lưng (khoảng 6 phút)
Vuốt dài bằng lòng bàn tay từ thắt lưng lên vai, vòng xuống hai bên sườn, rồi nhào nhẹ cơ hai bên lưng. Hỏi điểm lực lần đầu.
Bước 3: Cơ hai bên cột sống (khoảng 6 phút)
Dùng gót tay hai tay chồng, rồi cẳng tay, vuốt chậm dọc dải cơ hai bên cột sống từ giữa lưng lên vai, luôn nằm trên cơ, không đè lên gai cột sống. Ở thắt lưng, nhất là hai bên dưới xương sườn cuối, chỉ dùng lòng bàn tay lực nhẹ.
Bước 4: Vai trên và quanh xương bả vai (khoảng 9 phút)
Vai trên: cẳng tay hoặc gót tay vuốt chậm từ gốc cổ ra đầu vai, lực hướng xuống giường, không ép về phía cổ. Quanh bờ trong xương bả vai: gót tay hoặc ngón cái có ngón khác đỡ, lực vừa, đi dọc bờ xương chứ không ấn lên xương. Hỏi lại điểm lực khi đổi bề mặt tay.
Bước 5: Gáy và kết thúc lưng (khoảng 5 phút)
Không làm mô sâu ở cổ: chỉ xoa nhẹ cơ gáy bằng các ngón tay (khách cần tập trung cổ vai gáy thì xem bài massage cổ vai gáy 30 phút). Vuốt dài, nhẹ toàn lưng rồi phủ khăn.
Bước 6: Mặt sau chân (khoảng 7 phút mỗi bên)
Làm ấm từ cổ chân lên đùi. Bắp chân thường nhạy cảm: vuốt chậm từ cổ chân lên phía gối bằng lòng bàn tay hoặc nắm tay mềm, lực vừa; đến khoeo thì nhấc lực. Đùi sau: cẳng tay vuốt chậm từ trên gối lên dưới nếp mông, tránh mặt trong đùi trên và vùng giãn tĩnh mạch đã ghi trong phiếu.

Hình 5. Hai bàn tay kỹ thuật viên ôm và vuốt chậm trên chân khách đã thoa dầu. Ở chân, vuốt chậm dọc theo thớ cơ, thường từ dưới lên; chỉ tăng lực sau khi đã làm ấm, nhấc lực khi qua khoeo sau gối và không ấn lên xương ống chân (Ảnh: Alina Zahorulko, Pexels)
Bước 7: Mặt trước chân (khoảng 4 phút mỗi bên)
Giữ khăn khi khách lật người. Đùi trước: gót tay hoặc cẳng tay vuốt chậm từ trên gối lên hông, tránh xương bánh chè và bẹn. Cẳng chân trước: chỉ làm trên dải cơ phía ngoài xương ống chân, lực vừa.
Bước 8: Kết thúc và ghi phiếu (khoảng 5 phút)
Vuốt nhẹ toàn chân, phủ khăn, để khách nằm nghỉ rồi ngồi dậy từ từ. Ghi phiếu vùng đã làm, mức lực khách chọn, vùng nhạy cảm để điều chỉnh ở các buổi sau của liệu trình.
Dấu hiệu phải dừng ngay
Khách kêu đau nhói, buốt, tê, như điện giật, hoặc cảm giác lan xuống tay chân.
Khách chóng mặt, buồn nôn, vã mồ hôi, mặt tái, thở gấp.
Khách vẫn gồng cứng dù đã giảm lực, khách bảo dừng, hoặc bạn thấy vùng sưng nóng, da nổi mẩn lan rộng.
Khi đó: dừng, phủ khăn giữ ấm, cho khách nằm nghỉ, hỏi cảm giác và báo người phụ trách ca; không làm lực mạnh tiếp trong buổi. Khách đau ngực, khó thở, ngất, nói khó hoặc yếu nửa người thì gọi cấp cứu 115 ngay và làm theo quy trình sơ cứu của spa.
Sau buổi làm: ê nhức bình thường và dấu hiệu cảnh báo
Thường gặp, thường tự hết (tham khảo) | Cần khuyên khách đi khám |
|---|---|
Ê, mỏi vùng đã làm như sau buổi tập, giảm dần trong một, hai ngày | Đau tăng dần thay vì giảm sau hai ngày |
Da đỏ nhẹ, mất sau vài giờ | Bầm tím rộng, sưng nóng |
Hơi mệt, buồn ngủ | Tê, yếu tay chân; bắp chân một bên sưng, nóng, đau |
Đau cơ rất dữ dội, yếu cơ kèm nước tiểu sẫm màu (hiếm gặp, cần đi khám ngay) |
Lời dặn khách: uống nước khi khát và nghỉ ngơi (không nói "uống nước để thải độc"); trong ngày làm nên tránh tập nặng đúng vùng vừa được làm (tham khảo); thấy dấu hiệu cảnh báo thì đi khám và báo spa; lần sau cho biết lực có vừa không. Với liệu trình nhiều buổi, khoảng cách giữa các buổi nên đủ để hết ê, thường vài ngày đến một tuần (tham khảo).
Những lỗi thường gặp và cách sửa
Lỗi | Cách sửa |
|---|---|
Ấn mạnh ngay, không làm ấm | Làm ấm vài phút, tăng lực theo từng lớp |
Dùng ngón cái làm lực chính | Chuyển sang gót tay, nắm tay mềm, cẳng tay |
Giường cao, dùng sức tay ép xuống | Hạ giường, đứng chân trước chân sau, dồn trọng lượng |
Đè lên gai cột sống, dùng khuỷu tay ở thắt lưng | Làm trên cơ hai bên cột sống; thắt lưng chỉ lực nhẹ |
Khách nín thở mà vẫn tăng lực | Hỏi điểm lực, giảm ngay khi trên 6 |
Hứa "chữa đau lưng", "hết đau" | Nói đúng: giúp cơ bớt căng, dễ chịu hơn |
Nhận làm mạnh trên vùng mới chấn thương | Không làm vùng đó, khuyên đi khám |
Danh sách kiểm tra an toàn
☐ Đã hỏi phiếu: chấn thương mới, phẫu thuật, thuốc chống đông, giãn tĩnh mạch, mang thai, loãng xương, tê bì.
☐ Khách thuộc nhóm cần ý kiến bác sĩ đã được hoãn hoặc chuyển lực nhẹ.
☐ Đã giải thích thang 0–10, thống nhất mức mục tiêu; khách biết có thể nói "nhẹ lại", "dừng".
☐ Giường đã hạ; đã tháo đồng hồ, trang sức; móng tay ngắn.
☐ Mỗi vùng đều được làm ấm trước khi tăng lực.
☐ Không dùng lực sâu ở cổ, nách, nếp khuỷu, khoeo, bẹn, hai bên thắt lưng, bụng, gai cột sống.
☐ Hỏi điểm lực khi vào vùng mới và khi đổi bề mặt tay.
☐ Nhấc lực ngay khi khách đau nhói, tê, buốt.
☐ Đã dặn khách về ê nhức bình thường và dấu hiệu cần đi khám; đã ghi phiếu.
Câu hỏi thường gặp
Massage mô sâu có phải càng đau càng tốt không?
Không. Quá đau thì cơ co lại tự bảo vệ, lực không vào sâu được mà chỉ gây bầm và ê nhiều. Mức thường dùng là "đau dễ chịu", khoảng 4–6 trên thang 10 (tham khảo), và luôn do khách quyết định.
Massage mô sâu có chữa đau lưng, thoát vị đĩa đệm không?
Không. Mô sâu có thể giúp khách thấy cơ bớt căng, dễ chịu hơn, nhưng không thay thế khám và điều trị. Khách có chẩn đoán thoát vị, đau lan xuống chân hoặc tê bì cần ý kiến bác sĩ hoặc chuyên viên vật lý trị liệu trước.
Khách bị bầm sau buổi làm có bình thường không?
Không nên coi bầm là "dấu hiệu làm đúng". Bầm thường do lực quá mạnh, đi quá nhanh hoặc khách dễ bầm. Ghi vào phiếu, giảm lực lần sau; bầm rộng, sưng nóng, đau tăng thì khuyên khách đi khám.
Khách đòi làm mạnh hơn mức an toàn thì sao?
Giải thích rằng đi chậm, giữ lực lâu hơn sẽ cho cảm giác sâu mà không gây đau nhói. Vẫn tránh xương và các vùng nguy hiểm, nói rõ giới hạn của spa.
Kỹ thuật viên mới có nên dùng khuỷu tay không?
Chưa nên. Đầu khuỷu tay có diện tiếp xúc rất nhỏ, lực tập trung nên dễ quá tay. Thành thạo cẳng tay và gót tay trước, chỉ tập khuỷu tay khi có người hướng dẫn, trên vùng cơ dày.
Bài tập thực hành
Tập dồn trọng lượng. Đặt một chiếc cân sức khỏe lên giường, dùng gót tay rồi cẳng tay ấn xuống chỉ bằng cách dồn trọng lượng từ chân sau sang chân trước. Nhìn số trên cân, tập tăng giảm lực đều mà không gồng vai, không bẻ cổ tay.
Tập thang đau. Trên đồng nghiệp, có người giám sát, làm đùi sau ở ba mức bạn nghĩ là 3, 5 và 7. Nhờ bạn tập chấm điểm từng mức và so với dự đoán của bạn.
Tập nhận biết vùng cần tránh. Trên đồng nghiệp mặc quần áo, chỉ và gọi tên từng vùng trong bảng, giải thích vì sao.
Bài tình huống. Với mỗi khách, quyết định làm, điều chỉnh hay hoãn: (a) khách tập gym, đùi sau ê sau buổi tập hôm qua, không chấn thương; (b) khách té xe ba ngày trước, vai còn sưng; (c) khách đang dùng thuốc chống đông; (d) khách có tĩnh mạch nổi ngoằn ngoèo ở bắp chân; (e) khách muốn "càng đau càng tốt".






