Biết hàn ống, biết lắp bồn cầu chưa đủ để nhận việc: khách cần một người thợ làm đúng ngay lần đầu, báo giá rõ ràng và chịu trách nhiệm sau bàn giao. Bài này là chặng cuối của lộ trình thợ nước dân dụng — một bài kiểm tra ba phần để bạn tự đánh giá mình đã sẵn sàng làm công trình thật chưa.
Học xong bài này, bạn làm được:
- Tự kiểm tra kiến thức vật liệu, độ dốc, áp lực, thiết bị qua 10 câu hỏi có đáp án giải thích.
- Thi thực hành lắp một cụm lavabo nóng – lạnh và thử áp trong thời gian giới hạn, tự chấm theo barem 100 điểm.
- Khảo sát và lập báo giá cấp thoát nước cho một phòng tắm, có bảng mẫu và đơn giá tham khảo năm 2026.
- Đi trọn quy trình nhận việc – thi công – nghiệm thu – bảo hành và nói chuyện với khách sao cho rõ ràng, không mất lòng.
Cấu trúc bài kiểm tra và cách tính đạt
Ba phần, ba năng lực khác nhau
Khách tin một người thợ nước vì ba thứ: hiểu vì sao phải làm như vậy, làm ra sản phẩm không rò, và nói trước giá, trước rủi ro. Bài kiểm tra vì thế chia ba phần, mỗi phần có ngưỡng đạt riêng.
| Phần | Nội dung | Thời gian | Ngưỡng đạt |
|---|---|---|---|
| A. Kiến thức | 10 câu trắc nghiệm có giải thích | 30 phút | ≥ 8/10 câu, đúng cả câu 5 và câu 6 (thử áp) |
| B. Thực hành | Lắp cụm lavabo nóng – lạnh + thử áp | 180 phút | ≥ 70/100 điểm, không mục nào dưới 50%, không mắc lỗi loại |
| C. Báo giá | Khảo sát và lập báo giá một phòng tắm | 60 phút | Đủ hạng mục, có điều khoản loại trừ, sai số tổng ≤ 15% so với bài mẫu |
Vì sao phải đạt từng phần, không cộng bù
Nếu cho cộng điểm, lý thuyết giỏi có thể "gánh" một mối hàn rò — nhưng ở công trình, mối rò nằm sau lớp gạch và khách không quan tâm điểm quiz. Vì vậy mỗi phần phải tự đạt; trượt phần nào thi lại phần đó.
Phần A: 10 câu hỏi tự kiểm tra kỹ thuật
Làm hết rồi mới xem đáp án; đọc cả phần giải thích vì người chấm thường hỏi thêm "tại sao".
Vật liệu và hàn ống
Câu 1. Đường nước nóng từ bình nóng lạnh nên dùng ống PPR loại nào? A) PN10 cho rẻ; B) PN20 trở lên; C) Loại nào cũng được vì nhà chỉ có áp thấp.
Đáp án B. Nhựa PPR mềm đi khi nóng; ở 60–70 °C cùng một áp suất, ống chịu tải nặng hơn nhiều so với nước lạnh. Ống thành dày PN20 giữ được độ bền lâu dài, đồng thời bạn phải kẹp dày hơn và chừa chỗ cho ống giãn nở.
Câu 2. Ba yếu tố quyết định mối hàn lồng PPR chắc là gì? A) Nhiệt độ, thời gian, độ sâu; B) Lực ép mạnh, hàn nhanh, quấn băng tan; C) Nhiệt càng cao càng tốt.
Đáp án A. Đầu hàn khoảng 260 °C, gia nhiệt và ép đúng thời gian theo cỡ ống, đưa ống vào đúng vạch độ sâu. Nhiệt quá cao làm cháy bề mặt trong khi lớp trong chưa chảy; ép quá sâu làm vành nhựa thu hẹp lòng ống.
Thoát nước và chống mùi
Câu 3. Ống thoát dài 3 m, dốc 2% thì đầu cuối thấp hơn đầu đầu bao nhiêu? A) 2 cm; B) 6 cm; C) 20 cm.
Đáp án B. Dốc 2% là mỗi mét hạ 2 cm, nên 3 × 2 = 6 cm. Dùng ni-vô 1 m kê một đầu 2 cm, bọt nằm giữa là đúng dốc.
Câu 4. Lavabo đã có xi-phông chữ P, có nên lắp thêm một bẫy mùi nữa ở ống tường? A) Có, càng nhiều bẫy càng ít mùi; B) Không, hai bẫy nối tiếp làm thoát chậm và dễ hút cạn nước bẫy; C) Chỉ khi dùng ống Ø110.
Đáp án B. Mỗi thiết bị một bẫy, cột nước chặn mùi khoảng 50 mm trở lên; hai bẫy nối tiếp tạo túi khí, thoát chậm và dễ ọc.
Áp lực và thử áp
Câu 5. Nhà có bơm tăng áp chỉnh ngắt ở 3 bar, thử áp đường cấp PPR ở mức nào là hợp lý? A) 3 bar; B) 4,5 bar; C) 6 bar.
Đáp án C. Áp thử khoảng 1,5 lần áp làm việc: 1,5 × 3 = 4,5 bar, nhưng thông lệ không thấp hơn 6 bar, nên chọn 6 bar. Kiểm tra ống, van, đồng hồ đều chịu được mức này.
Câu 6. Trong 30 phút đầu thử áp, đồng hồ tụt từ 6,0 xuống 5,7 bar, không thấy vết nước. Bạn làm gì? A) Kết luận có rò, đục tường tìm; B) Bơm bù về 6 bar, coi đây là giai đoạn ổn định rồi mới tính giờ kiểm tra; C) Kết luận đạt vì tụt dưới 0,5 bar.
Đáp án B. Ống nhựa phình và rão nhẹ khi mới chịu áp nên tụt đầu là bình thường. Chỉ sau giai đoạn ổn định mới đánh giá: tụt chậm dần là tốt, tụt đều theo thời gian là có rò.
Câu 7. Bồn mái có mặt nước cao 15 m so với sàn tầng 1. Vòi tầng 4 nằm ở cao độ 10,9 m. Áp tại vòi khoảng: A) 0,4 bar; B) 1,1 bar; C) 1,5 bar.
Đáp án A. Chênh cao 15 − 10,9 ≈ 4 m, cứ 10 m cột nước ≈ 1 bar nên khoảng 0,4 bar — yếu, đó là lý do tầng trên thường cần bơm tăng áp.
Thiết bị vệ sinh và nước nóng
Câu 8. Bắn silicone chân bồn cầu đúng cách là: A) Bắn kín cả vòng cho chắc; B) Chừa một khe nhỏ phía sau; C) Không bắn, trát xi măng thay thế.
Đáp án B. Nếu cổ bồn rò, nước lộ ra ở khe sau để phát hiện sớm. Bắn kín cả vòng sẽ nhốt nước rò, ngấm sàn và thấm trần tầng dưới.
Câu 9. Két bồn cầu chảy rỉ rả vào lòng bồn liên tục. Kiểm tra đầu tiên: A) Mực nước so với miệng ống tràn; B) Áp lực tổng của nhà; C) Đổi bồn cầu mới.
Đáp án A. Mực nước phải thấp hơn miệng ống tràn khoảng 2–3 cm. Nếu mực nước đúng, nhỏ màu thực phẩm vào két, chờ 15–20 phút: lòng bồn có màu là van xả rò.
Câu 10. Lắp bình nóng lạnh xong, thứ tự đúng là: A) Bật điện rồi mở nước; B) Cấp nước, mở vòi nóng tới khi hết phì khí, kiểm tra rò rồi mới bật điện; C) Bật điện và nước cùng lúc.
Đáp án B. Bật điện khi bình chưa đầy, thanh đốt cháy khô trong ít phút. Phần đấu điện và aptomat chống giật do thợ điện đảm nhận.
Tự chấm phần A
Đạt khi đúng ít nhất 8/10 câu và bắt buộc đúng câu 5, 6 — sai thử áp một lần là mất cả bức tường gạch. Sai câu nào thì đọc lại phần nguyên lý ở bài tương ứng, đừng chỉ học thuộc đáp án.
Phần B: Bài thi thực hành lắp cụm lavabo và thử áp
Đề bài
Trên tường tập (khung gỗ hoặc tường gạch tập), từ một đầu cấp D20 có van chặn, bạn đi hai nhánh PPR D20 nóng và lạnh tới hai đầu chờ cho lavabo, lắp lavabo treo tường, vòi nóng – lạnh, xi-phông, van khóa góc, sau đó thử áp và lập biên bản. Thông số yêu cầu:
- Mặt lavabo cao 820 mm ± 5 mm so với sàn, cân bằng hai chiều.
- Hai đầu chờ cấp cao 550 mm, cách nhau 150 mm; nóng bên trái, lạnh bên phải (nhìn từ phía người dùng).
- Tâm ống thoát tường cao 450 mm, nằm giữa hai đầu chờ.
- Thử áp rút gọn cho bài thi: 6 bar, ổn định 15 phút, kiểm tra 30 phút, tụt không quá 0,2 bar và không có vết ẩm.
Thông số rút gọn chỉ để vừa giờ thi; ở công trình thật vẫn ổn định khoảng 30 phút và kiểm tra 1–2 giờ.
Trình tự gợi ý trong 180 phút
- 0–15 phút: đọc đề, kiểm vật tư, lấy dấu cao độ.
- 15–90 phút: cắt, hàn, cố định kẹp, đưa đầu chờ đúng vị trí.
- 90–120 phút: chờ mối hàn nguội, lắp đồng hồ và bơm ở điểm thấp, bơm nước, xả khí ở điểm cao.
- 120–165 phút: thử áp; trong lúc chờ, lắp vòi và bộ xả lên chậu.
- 165–180 phút: treo chậu, đấu van góc, xi-phông, chạy nước, dọn dẹp, ghi biên bản.
Barem chấm điểm
| Mục | Điểm tối đa | Tiêu chí chấm |
|---|---|---|
| 1. Chuẩn bị và an toàn | 10 | Kiểm dụng cụ, máy hàn đặt trên giá, đồ bảo hộ, khu làm việc gọn |
| 2. Đo đạc, lấy dấu | 15 | Cao độ đầu chờ ± 5 mm, khoảng cách 150 mm ± 3 mm, đầu chờ nhô đều so với mặt hoàn thiện |
| 3. Cắt và hàn PPR | 20 | Cắt vuông góc, đủ độ sâu, vành nhựa đều, không lệch trục, kẹp đúng khoảng cách |
| 4. Lắp lavabo và phụ kiện | 20 | Mặt chậu 820 mm ± 5 mm, cân bằng, không lung lay; van góc đủ; xi-phông kín, nóng trái – lạnh phải |
| 5. Thử áp | 20 | Xả hết khí, đúng 6 bar, ghi nhật ký mỗi 5 phút, tụt ≤ 0,2 bar trong 30 phút kiểm tra |
| 6. Biên bản, vệ sinh, thời gian | 15 | Biên bản đủ thông tin, mặt bằng sạch, hoàn thành trong 180 phút |
Đạt khi tổng ≥ 70/100 và không mục nào dưới 50% điểm của mục. Lỗi loại trực tiếp (trượt dù điểm cao): có rò nhìn thấy khi thử áp, thiếu van khóa góc, đảo nóng – lạnh, để máy hàn nóng trên sàn hoặc cạnh vũng nước.
Ví dụ chấm một bài thi
Học viên H. làm ống đẹp, đúng giờ. Điểm từng mục: chuẩn bị 8/10, đo đạc 13/15, hàn 18/20, lắp lavabo 16/20, thử áp 8/20, biên bản 11/15 — tổng 74/100. Nhưng ở mục thử áp, H. không xả khí ở điểm cao, áp tụt 0,4 bar trong 30 phút kiểm tra và nhật ký chỉ ghi hai lần. Mục thử áp đạt 8/20, dưới 50%, nên kết quả là chưa đạt. Thử lại sau khi xả khí đúng cách, áp chỉ tụt 0,1 bar — lỗi ở thao tác thử, không phải mối hàn.
Phần C: Khảo sát và lập báo giá công trình nước
Khảo sát tại nhà khách
Báo giá sai thường bắt nguồn từ khảo sát sơ sài. Mang thước, đèn pin, điện thoại và sổ; đi theo thứ tự:
- Hỏi nhu cầu: làm mới hay sửa, ai mua thiết bị, dùng bình nóng lạnh hay năng lượng mặt trời, ngân sách dự kiến, ngày muốn xong.
- Đo hiện trạng: kích thước phòng, vị trí ống đứng thoát, ống cấp chính, cao độ sàn và mức hạ sàn, khoảng cách tới ống đứng.
- Kiểm tra nguồn: áp lực tại tầng đó (mở vòi xem thử hoặc lắp đồng hồ), có bơm tăng áp chưa, van tổng ở đâu.
- Chụp ảnh mọi góc, đánh dấu chỗ khó (dầm, cột, chỗ không đục được); hỏi đã từng thấm trần tầng dưới chưa.
Bảng đơn giá tham khảo năm 2026
Giá dưới đây là khoảng tham khảo năm 2026 cho thành phố lớn, chưa gồm VAT; giá thực tế đổi theo khu vực, thương hiệu vật tư, mức độ khó và thời điểm.
| Hạng mục | Đơn vị | Khoảng giá tham khảo 2026 (đồng) |
|---|---|---|
| Ống PPR D20 PN10 (nước lạnh) | m | 25.000 – 40.000 |
| Ống PPR D20 PN20 (nước nóng) | m | 40.000 – 60.000 |
| Ống uPVC D60 thoát | m | 35.000 – 55.000 |
| Ống uPVC D110 thoát bồn cầu | m | 80.000 – 120.000 |
| Van khóa góc + dây cấp mềm | bộ | 130.000 – 250.000 |
| Nhân công đi ống cấp nóng – lạnh một phòng tắm | phòng | 2.000.000 – 3.500.000 |
| Lắp bồn cầu | bộ | 300.000 – 500.000 |
| Lắp lavabo + vòi + xi-phông | bộ | 250.000 – 450.000 |
| Lắp sen tắm | bộ | 200.000 – 400.000 |
| Thử áp có biên bản | lần | 200.000 – 400.000 |
Báo giá mẫu: phòng tắm 4 m² tầng 3 nhà ống
Khách làm mới hoàn toàn cấp – thoát cho một phòng tắm có lavabo, sen, bồn cầu, vòi xịt và một phễu thu sàn. Khách tự mua thiết bị vệ sinh; chống thấm và ốp lát do đội khác làm.
| STT | Hạng mục | Khối lượng | Đơn giá (đồng) | Thành tiền (đồng) |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Ống PPR D20 PN10 lạnh | 12 m | 32.000 | 384.000 |
| 2 | Ống PPR D20 PN20 nóng | 8 m | 50.000 | 400.000 |
| 3 | Phụ kiện PPR (co, tê, cút ren, rắc co) | 1 lô | 650.000 | 650.000 |
| 4 | Van chặn nhánh PPR D20 | 2 cái | 180.000 | 360.000 |
| 5 | Ống uPVC D60 + D110, phụ kiện, keo | 1 lô | 725.000 | 725.000 |
| 6 | Phễu thu sàn chống mùi | 1 cái | 250.000 | 250.000 |
| 7 | Van khóa góc + dây cấp mềm | 4 bộ | 180.000 | 720.000 |
| Cộng vật tư | 3.489.000 | |||
| 8 | Nhân công đục rãnh, đi ống cấp nóng – lạnh | 1 phòng | 2.800.000 | 2.800.000 |
| 9 | Nhân công đi ống thoát, đấu ống đứng | 1 phòng | 1.200.000 | 1.200.000 |
| 10 | Thử áp 6 bar, lập biên bản | 1 lần | 300.000 | 300.000 |
| 11 | Lắp bồn cầu, lavabo, sen, vòi xịt | 1 phòng | 1.130.000 | 1.130.000 |
| Cộng nhân công | 5.430.000 | |||
| 12 | Dự phòng hao hụt vật tư 5% | 175.000 | ||
| Tổng cộng (chưa VAT) | 9.094.000 |
Dòng 11 gồm lắp bồn cầu 400.000, lavabo và vòi 350.000, sen 300.000, vòi xịt 80.000. Ghi rõ dưới bảng: chưa gồm thiết bị vệ sinh, chống thấm, ốp lát, sửa trần tầng dưới nếu phát hiện thấm cũ; báo giá có hiệu lực 15 ngày.
Tự chấm phần C
Đạt khi có đủ vật tư, nhân công, thử áp, dự phòng, điều khoản loại trừ và hiệu lực, tổng trong ± 15% so với bài mẫu. Lệch nhiều thường do quên phụ kiện, van góc hoặc phễu thu sàn.
Quy trình nhận việc – nghiệm thu – bảo hành
Từ báo giá tới ký nhận việc
Khi khách đồng ý, lập thỏa thuận ngắn (giấy có chữ ký hoặc tin nhắn xác nhận) gồm phạm vi, ngày làm, mốc thanh toán, điều kiện phát sinh, bảo hành. Với báo giá mẫu:
- Đặt cọc 30% (khoảng 2,73 triệu) khi ký, để mua vật tư.
- 40% (khoảng 3,64 triệu) khi thử áp đạt, trước khi ốp lát — lúc khách còn nhìn thấy đường ống.
- 30% còn lại (khoảng 2,73 triệu) khi lắp xong thiết bị, nghiệm thu bàn giao.
Nghiệm thu từng giai đoạn
- Nghiệm thu ẩn: mời khách xem thử áp, ký biên bản, chụp ảnh đường ống kèm thước đo.
- Phối hợp: bàn giao cho đội chống thấm, ốp lát, ghi chú cao độ đầu chờ.
- Nghiệm thu hoàn thiện: lắp thiết bị, xả bồn cầu 10–15 lần, chạy nóng – lạnh, đặt giấy khô quanh chân thiết bị, hẹn kiểm tra lại sau 24 giờ.
- Bàn giao: ảnh đường ống, sơ đồ van khóa, biên bản thử áp, phiếu bảo hành, hướng dẫn sử dụng.
Bảo hành: hứa gì thì ghi nấy
Thông lệ phổ biến: bảo hành tay nghề (mối hàn, mối nối, lắp đặt) khoảng 12 tháng, thiết bị theo hãng. Ghi rõ những gì không thuộc bảo hành: tắc do rác, tóc, dầu mỡ; hỏng do người dùng va đập; rò do khoan đục của người khác sau bàn giao. Khách báo sự cố thì hẹn tới trong 24–48 giờ, kiểm tra rồi mới kết luận; lỗi do mình thì sửa miễn phí.
An toàn: Khi nghiệm thu bình nóng lạnh và bơm, chỉ thao tác phần nước; aptomat chống giật và dây nguồn do thợ điện kiểm tra. Nếu chạm vòi thấy tê, ngắt điện ngay và không tiếp tục nghiệm thu. Thử nước nóng thì mở lạnh trước, pha nóng sau. Đục rãnh tường, sàn phải dò dây điện, ống cũ trước và đeo kính bảo hộ.
Giao tiếp với khách
Lúc khảo sát và báo giá
Nói ngắn, dùng ví dụ khách hiểu: thay vì "áp 0,4 bar", nói "nước tầng 4 yếu vì bồn chỉ cao hơn vòi khoảng 4 mét". Giải thích dòng thử áp: "Bước này giúp anh chị chắc chắn trong tường không rò trước khi lát gạch." Khách so giá với thợ khác thì đừng chê người kia; chỉ ra hạng mục bảng kia thiếu.
Khi có phát sinh
Phát sinh là chuyện thường: mở sàn ra mới thấy ống thoát cũ nứt, hay khách muốn thêm vòi giặt. Nguyên tắc: dừng – chụp ảnh – báo giá bổ sung – khách đồng ý bằng tin nhắn – mới làm. Không "làm rồi tính".
Khi khách không hài lòng
Lắng nghe hết, nhắc lại vấn đề bằng lời của bạn, hẹn giờ kiểm tra cụ thể. Khách kêu "sen yếu": kiểm tra lưới lọc chân sen, van nhánh, áp tại tầng trước; nếu do áp nguồn thấp, đề xuất bơm tăng áp như hạng mục mới có báo giá riêng.
Lỗi thường gặp khi báo giá và nhận việc
- Báo giá miệng: dấu hiệu là cuối công trình hai bên nhớ hai con số khác nhau. Nguyên nhân: ngại viết giấy tờ. Cách sửa: luôn gửi bảng báo giá bằng tin nhắn hoặc giấy có ngày, hiệu lực và loại trừ.
- Không nghiệm thu ẩn: dấu hiệu là sau ốp lát có thấm, không ai chứng minh được lỗi ở đâu. Nguyên nhân: bỏ qua biên bản thử áp. Cách sửa: mời khách ký biên bản thử áp trước khi bàn giao cho đội ốp lát.
- Nhận việc vượt khả năng: dấu hiệu là nhận cả phần điện bình nóng lạnh, bơm. Nguyên nhân: muốn trọn gói. Cách sửa: hợp tác với thợ điện có kinh nghiệm, ghi rõ ai làm phần nào.
Câu hỏi thường gặp
Trượt một phần thì có phải thi lại cả ba phần không?
Không, trượt phần nào thi lại phần đó, sau ít nhất vài ngày tập thêm.
Báo giá theo mét vuông phòng tắm có được không?
Chỉ để ước nhanh qua điện thoại; khi chốt phải báo theo hạng mục, vì hai phòng cùng 4 m² có thể chênh nhiều do khoảng cách tới ống đứng và số thiết bị.
Khách đòi bỏ bước thử áp cho rẻ thì sao?
Giải thích rằng thử áp là cách duy nhất biết đường ống trong tường kín trước khi lát gạch; nếu khách vẫn từ chối, ghi rõ vào thỏa thuận rằng khách không yêu cầu thử áp và bảo hành mối nối sẽ bị giới hạn.
Checklist cuối lộ trình và bước tiếp theo
Checklist sẵn sàng nhận việc
- Đạt phần A ≥ 8/10, đúng hai câu thử áp.
- Đạt phần B ≥ 70/100, không mục nào dưới 50%, không mắc lỗi loại.
- Có mẫu báo giá riêng với đơn giá cập nhật trong quý, có dự phòng, loại trừ, hiệu lực.
- Có mẫu biên bản thử áp, biên bản nghiệm thu, phiếu bảo hành.
- Có bộ dụng cụ đủ: máy hàn PPR, bơm thử áp, đồng hồ 0–10 bar, ni-vô 1 m, máy dò.
- Có một thợ điện quen để phối hợp phần bơm, bình nóng lạnh.
Bài tập tự đánh giá
- Làm lại phần A sau một tuần, không xem bài, ghi thời gian làm.
- Lập báo giá cho phòng tắm nhà bạn hoặc nhà người quen theo bảng mẫu; so tổng với giá thị trường hỏi được ở hai cửa hàng.
Đây là bước cuối của lộ trình thợ nước dân dụng. Sau khi đạt, hãy nhận việc nhỏ trước — sửa vòi, thay xi-phông, lắp bộ sen — để có khách quen và ảnh công trình thật, rồi mới nhận trọn gói phòng tắm. Muốn phối hợp tốt hơn ở cụm bơm, bình nóng lạnh, bạn có thể học thêm lộ trình điện dân dụng trên nambin.
