"Nhà vệ sinh nhà tôi cứ chiều chiều là bốc mùi cống, lau rửa sạch bóng rồi mà vẫn hôi, xịt thơm được một lúc lại đâu vào đấy." Thợ nước nhận kiểu cuộc gọi này quanh năm, nhất là ở nhà phố nhiều tầng, nhà mới sửa lại phòng tắm, hay căn hộ bỏ trống lâu ngày. Mùi hôi cống không phải lỗi vệ sinh. Nó gần như luôn là dấu hiệu khí từ đường ống thoát nước, hố ga hoặc bể phốt đang tìm được đường lọt vào phòng.
Cái khó là có rất nhiều đường cho mùi lọt vào: thoát sàn bị cạn nước, xi phông lavabo bị tháo bỏ, gioăng chân bồn cầu hở, khe hở quanh ống xuyên sàn, ống thông hơi bị bịt, bể phốt đầy... Thợ thiếu kinh nghiệm hay làm theo kiểu "thấy gì thay nấy": thay nắp thoát sàn, đổ hóa chất thông tắc, bơm silicone quanh chân bồn cầu, rồi vài hôm sau khách lại gọi.
Bài này hướng dẫn 8 bước tìm đúng nguồn mùi và xử lý dứt điểm: hỏi khách để khoanh vùng theo thời điểm có mùi, loại trừ những mùi không phải từ cống, bịt thử từng miệng thoát, kiểm tra lần lượt thoát sàn, xi phông thiết bị, chân bồn cầu, ống thông hơi và bể phốt, rồi theo dõi lại trước khi bàn giao. Bài tập trung vào chẩn đoán và sửa nhà vệ sinh đang có mùi; phần thiết kế độ dốc và bố trí đường thoát khi xây mới đã có trong bài Độ dốc ống thoát nước và cách chống mùi hôi cho nhà vệ sinh.
An toàn trước khi bắt đầu
Khí cống không chỉ hôi. Trong đó có thể có hydro sunfua (mùi trứng thối) và metan (dễ cháy), sinh ra từ chất thải phân hủy trong ống và bể phốt. Trong phòng vệ sinh có mùi nhẹ thì nồng độ thường thấp, nhưng khi mở nắp hố ga, nắp bể phốt hay làm việc trong hộp kỹ thuật kín thì phải cẩn thận hơn nhiều.
Mở cửa, bật quạt hút trước khi làm việc lâu trong phòng kín có mùi nặng.
Không dùng lửa (bật lửa, nến, hàn khò) gần miệng ống thoát, hố ga, bể phốt đang mở.
Tuyệt đối không chui vào bể phốt, hố ga sâu. Mở nắp thì đứng ngoài, đầu ở phía đầu gió. Mùi trứng thối tự nhiên biến mất khi đang đứng gần chỗ mùi nặng không có nghĩa là hết khí: hydro sunfua ở nồng độ cao có thể làm tê liệt khứu giác.
Găng tay cao su, khẩu trang khi thò tay vào thoát sàn, xi phông: đây là nước thải, có vi khuẩn.
Hỏi khách đã đổ hóa chất thông tắc chưa. Nước đọng trong xi phông, thoát sàn có thể còn hóa chất ăn da; đeo kính, găng tay, không cúi sát mặt.
Điện trong phòng ướt: quạt hút, đèn sưởi, bình nóng lạnh, ổ cắm máy giặt. Không chọc dụng cụ kim loại vào chỗ có dây điện, ngắt aptomat nếu phải tháo thiết bị điện ra để kiểm tra ống phía sau; phần điện để thợ điện xử lý.
Bồn cầu nặng và dễ vỡ. Tháo bồn cầu cần hai người, nhấc thẳng, không lắc; cạnh sứ vỡ rất sắc.
Lên mái kiểm tra ống thông hơi phải có chỗ đứng chắc, dây an toàn nếu mái dốc, không làm khi mưa trơn.
Hiểu cơ chế: vì sao nhà vệ sinh bốc mùi cống
Mọi thiết bị xả nước trong nhà (bồn cầu, lavabo, thoát sàn, bồn tắm, máy giặt) đều nối vào cùng một hệ ống thoát dẫn ra bể phốt hoặc cống. Bên trong hệ ống đó luôn có khí hôi. Thứ chặn khí lại không phải nắp đậy mà là một lớp nước nằm trong bẫy (xi phông): nước đọng lại ở chỗ cong, bịt kín đường ống. Bồn cầu bệt có sẵn bẫy nước đúc liền trong thân sứ (xí xổm thì có loại liền bẫy, có loại cần xi phông lắp ở ống bên dưới); lavabo, bồn rửa có xi phông dưới gầm; thoát sàn có bẫy nước nằm trong thân phễu hoặc dạng chuông, dạng cốc úp.
Vì vậy, mùi cống lọt vào nhà gần như luôn rơi vào một trong bốn nhóm:
Mất lớp nước chặn mùi. Nước bay hơi khi lâu không dùng; bị dòng xả mạnh hút đi (tự hút); bị hút hoặc đẩy bật ra do áp suất trong ống đứng dao động khi tầng khác xả nước; hoặc bị tóc, sợi vải vắt qua mép bẫy hút dần ra ngoài (hiện tượng mao dẫn).
Không có bẫy nước ngay từ đầu. Ống xả lavabo cắm thẳng xuống sàn không qua xi phông, thoát sàn loại không có bẫy, ống xả máy giặt nhét hở vào ống thoát.
Hở ở mối nối, gioăng, khe ống. Gioăng chân bồn cầu hỏng, khe giữa ống thoát và lỗ sàn chưa bịt, mối nối ống trong hộp kỹ thuật bị nứt, hở.
Khí trong hệ thống bị nén, không có đường thoát. Ống thông hơi bị bịt, không có, hoặc đặt sai chỗ; ống thoát khí bể phốt bị lấp; bể phốt đầy; cống ngoài dâng cao khi mưa lớn, triều cường.
Ngoài ra còn những mùi không phải từ cống nhưng khách vẫn gọi là "mùi cống": nước tiểu ngấm vào ron gạch quanh bồn cầu, rác tóc mục trong lưới chắn rác của thoát sàn, nước bẩn đọng trong lớp hạ sàn. Bước 2 sẽ giúp tách riêng nhóm này.
Bước 1: Hỏi khách để khoanh vùng theo thời điểm có mùi
Thời điểm mùi xuất hiện nói lên rất nhiều về nguyên nhân. Trước khi tháo bất cứ thứ gì, hỏi khách và ghi lại:
Mùi có từ khi nào? Sau khi sửa phòng tắm, thay bồn cầu, lát lại gạch thường liên quan đến thi công: gioăng đặt lệch, xi phông bị bỏ, phễu thu sàn mới không có bẫy.
Phòng có hay bỏ trống không? Phòng vệ sinh khách, nhà đi vắng vài tuần, căn hộ chưa ở: rất hay do nước trong thoát sàn và bồn cầu bay hơi hết.
Mùi xuất hiện lúc nào trong ngày? Có mùi ngay khi tầng trên xả bồn cầu, hoặc khi bật máy giặt xả nước, gợi ý vấn đề áp suất và thông hơi. Mùi rõ khi bật quạt hút mạnh, đóng kín cửa: quạt hút tạo áp âm trong phòng, kéo khí qua mọi khe hở và qua bẫy nước yếu.
Mùi có nặng hơn khi mưa to, triều cường, gió lớn không? Cống ngoài dâng, gió thổi ngược vào đầu ống thông hơi đều đẩy khí vào nhà. Nếu kèm nước trào lên thoát sàn thì xem thêm bài Nước cống trào ngược vào nhà khi mưa lớn, triều cường.
Có tiếng ùng ục, nước trong bồn cầu dao động, thoát chậm không? Đây là dấu hiệu khí không có đường thoát hoặc đường ống bắt đầu tắc.
Mùi rõ nhất ở đâu? Quanh chân bồn cầu, ở góc thoát sàn, dưới gầm lavabo, chỗ để máy giặt, hay trên trần? Mũi khách ngửi hằng ngày thường chỉ đúng khu vực hơn mũi thợ vào lần đầu.
Ghi lại các câu trả lời. Chúng giúp bạn quyết định kiểm tra chỗ nào trước, và sau này còn dùng để giải thích cho khách vì sao phải làm hạng mục này.
Bước 2: Loại trừ mùi không phải từ cống
Trước khi đổ lỗi cho đường ống, hãy loại những nguồn mùi "giả":
Mùi khai quanh bồn cầu, ron gạch sẫm màu: nước tiểu bắn ra, ngấm vào ron và mép silicone chân bồn cầu. Mùi khai khác mùi trứng thối của khí cống. Xử lý bằng vệ sinh kỹ, làm lại ron, không phải sửa ống.
Lưới chắn rác thoát sàn đầy tóc, xà phòng mục: nhấc nắp lên, mùi xộc ra từ chính đám rác chứ không phải từ ống. Vệ sinh sạch rồi ngửi lại.
Khăn ẩm, thùng rác, thảm chùi chân ẩm mốc: mang ra ngoài một ngày xem mùi có giảm không.
Gầm lavabo, tủ gỗ ẩm mốc: có khi do rò nước lâu ngày, mùi mốc chứ không phải mùi cống; xử lý theo bài Nước rỉ dưới gầm lavabo, chậu rửa.
Cách làm nhanh: vệ sinh sạch toàn bộ phòng, dọn hết đồ vải, đổ nước đầy tất cả các thoát sàn, xả bồn cầu, mở vòi lavabo cho chảy một lúc. Nếu chỉ sau đó mùi đã hết và không quay lại trong một hai ngày, khả năng cao là mùi bẩn hoặc mất nước chặn mùi do ít dùng; tư vấn khách cách duy trì là đủ.
Bước 3: Khoanh vùng bằng cách bịt thử từng miệng thoát
Nếu đã vệ sinh, đổ đầy nước mà mùi vẫn quay lại, phải tìm đúng điểm khí lọt ra. Cách đơn giản mà hiệu quả:
Bịt tạm từng miệng thoát bằng túi nilon dày và băng keo, hoặc nút cao su vừa cỡ: thoát sàn, lỗ thoát bồn tắm, ống xả máy giặt. Với lavabo thì đậy nắp xả. Chỉ bịt tạm để thử, nhớ gỡ ra trước khi khách dùng.
Để qua vài giờ hoặc qua đêm, đóng cửa phòng, rồi vào ngửi. Mùi giảm rõ thì nguồn nằm ở một trong những miệng vừa bịt.
Gỡ từng miếng một, mỗi lần chờ một lúc rồi ngửi lại, để biết chính xác miệng nào.
Thử luồng khí ở khe hở: cầm một dải giấy ăn mỏng sát khe giữa ống và sàn, quanh chân bồn cầu, khe hộp kỹ thuật. Dải giấy bị hút vào hay thổi ra khi tầng trên xả nước hoặc khi bật quạt hút cho biết có luồng khí đi qua khe đó. Không dùng nhang, bật lửa để thử, nhất là gần miệng ống đang có mùi nặng.
Ghi kết quả lên sơ đồ phòng: miệng nào, khe nào có mùi.
Nếu bịt hết các miệng thoát mà mùi vẫn còn, nguồn mùi nhiều khả năng nằm ở chân bồn cầu, khe ống xuyên sàn, hộp kỹ thuật, trần (ống tầng trên rò), hoặc đi từ bên ngoài vào qua cửa sổ thông gió. Những công ty chuyên dò có thể dùng máy thổi khói thử đường ống; với nhà ở thông thường, phương pháp bịt thử và quan sát kỹ đã giải quyết phần lớn trường hợp.
Bước 4: Kiểm tra thoát sàn (phễu thu sàn)
Thoát sàn là thủ phạm số một vì nó dễ cạn nước nhất: chỉ có nước khi tắm hoặc lau sàn, và nằm ở chỗ ít ai để ý.
Thoát sàn bị cạn nước
Nhấc nắp ra, soi đèn. Nếu không thấy mặt nước bên trong bẫy, hoặc mặt nước rất thấp, đổ một ca nước vào. Nếu mùi hết ngay, nguyên nhân là bay hơi. Thoát sàn ở phòng ít dùng, thoát sàn ban công, thoát sàn khu máy giặt nhưng máy giặt lại xả vào ống khác, đều hay gặp tình trạng này.
Hướng xử lý:
Tư vấn khách đổ nước định kỳ vào các thoát sàn ít dùng. Khoảng cách bao lâu tùy thời tiết và kiểu phễu; cứ khi thấy mặt nước tụt hoặc bắt đầu có mùi là phải đổ.
Với phòng rất ít dùng, có thể dùng nắp đậy kín tạm khi đi vắng, hoặc thay bằng lõi chặn mùi cơ học (loại có màng, lá lật hoặc phao tự đóng khi không có nước chảy) lắp chèn vào ống. Lõi cơ học phải hợp cỡ ống và cần vệ sinh vì dễ kẹt tóc.
Một số thợ nhỏ vài giọt dầu ăn lên mặt nước trong bẫy để làm chậm bay hơi. Đây là mẹo tạm thời, không thay cho việc đổ nước định kỳ.
Chuông, cốc chặn mùi bị mất hoặc lắp sai
Nhiều phễu thu sàn phổ biến dùng kiểu chuông (cốc úp): một cốc nhựa gắn dưới nắp, úp xuống ngập trong lớp nước của thân phễu. Khi nhấc nắp ra để vệ sinh rồi đậy lại lệch, hoặc làm mất chuông, vỡ chuông, khí đi thẳng từ ống lên. Hãy kiểm tra:
Chuông còn nguyên, không nứt, đậy đúng vị trí, ngập trong nước.
Mép chuông không bị tóc, xơ vải vắt qua (gây mao dẫn hút cạn nước).
Khách không tháo bỏ chuông "cho thoát nhanh". Nhiều nhà bỏ chuông vì thoát chậm; cách đúng là thông tắc đường ống, xem bài Thoát sàn nhà tắm bị tắc, nước đọng lâu, chứ không phải bỏ bẫy nước.
Hình 1. Bộ ảnh ghép một phễu thu sàn bằng nhựa trắng trên sàn lát gạch: ảnh góc trên bên trái là nắp lưới tròn đậy trên mặt phễu vuông; các ảnh còn lại cho thấy khi nhấc nắp lên, bên dưới nắp gắn một cốc nhựa hình trụ (chuông chặn mùi), trong thân phễu có nước đọng quanh một ống nhỏ ở giữa; ảnh nhỏ chính giữa chụp lòng cốc. Theo mô tả của người đăng ảnh, khi đậy nắp, cốc úp ngập trong lớp nước để chặn khí từ ống thoát. Vệ sinh xong phải đậy lại đúng chỗ, không bỏ cốc. (Ảnh: KLLvr283, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0)
Thoát sàn không có bẫy nước
Có những phễu thu sàn chỉ là một cái nắp lưới gắn trên đầu ống, bên dưới là ống thẳng xuống, không hề có bẫy. Soi đèn vào mà thấy ống thẳng, không có chỗ giữ nước, thì đó chính là nguồn mùi. Hướng xử lý:
Thay thân phễu có bẫy nước đúng cỡ ống (phải đục lớp gạch quanh phễu, làm lại chống thấm cổ ống).
Nếu chưa đục được, lắp lõi chặn mùi chèn vào ống làm giải pháp tạm, nói rõ với khách đây là tạm thời.
Hình 2. Hai thân phễu thu sàn bằng nhựa xám chụp trên nền trắng, nhìn từ hai góc: mặt trên là nắp lưới vuông có các khe xếp hình tia, bên dưới là thân tròn; phễu bên phải được đặt nghiêng để thấy cổ ống thoát nhô ra ngang. Người đăng ảnh gọi đây là bẫy nước (water trap). Loại phễu có bẫy nước liền thân giữ sẵn một lớp nước bên trong để chặn mùi; khi thay phễu, chọn đúng cỡ cổ ống và hướng ra (ngang hay đứng) của đường ống hiện có. (Ảnh: Луносвет, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0)
Mùi đi lên theo khe ngoài thân phễu
Có trường hợp bẫy nước vẫn đầy mà quanh phễu vẫn hôi. Nguyên nhân thường là khe hở giữa thân phễu và ống bên dưới, hoặc giữa thân phễu với lớp vữa, lớp chống thấm. Nước tắm rỉ qua khe ấy, đọng trong lớp hạ sàn, lâu ngày bốc mùi; khí trong ống cũng có thể thoát lên theo khe. Dấu hiệu: ron gạch quanh phễu sẫm màu, ẩm lâu khô, trần tầng dưới có vết ố ngay dưới phễu. Xử lý đúng là tháo phễu, làm lại mối nối và chống thấm cổ ống; nếu trần tầng dưới đã thấm, xem bài Nhà vệ sinh thấm nước xuống trần tầng dưới.
Bước 5: Kiểm tra xi phông lavabo, bồn tắm và ống xả máy giặt
Xi phông lavabo
Chui xuống gầm lavabo, kiểm tra:
Có xi phông thật không? Nhiều lavabo chỉ có ống ruột gà nhựa đi thẳng từ bộ xả xuống lỗ sàn hoặc lỗ tường. Ống ruột gà uốn cong đôi khi giữ được ít nước nhưng không ổn định; nên lắp xi phông chữ P hoặc dạng bình đúng cỡ.
Khe giữa ống xả và lỗ thoát trong tường, sàn. Ống nhỏ nhét vào lỗ to, chung quanh hở: khí đi thẳng lên từ khe. Cần gioăng chuyển cỡ, nắp bịt hoặc phụ kiện nối đúng cỡ, không nhét giẻ, không trát xi măng tạm bợ.
Xi phông dạng chữ S (đầu ra cắm thẳng xuống sàn) và ống thoát không có thông hơi: dòng xả mạnh có thể tự hút cạn nước trong bẫy. Thử bằng cách xả đầy lavabo rồi mở cho thoát; khi nước rút hết, nếu nghe tiếng ọc ọc kéo dài và soi thấy nước trong xi phông tụt thấp, đó là tự hút.
Hình 3. Một xi phông bằng ống nhựa xám lắp nổi sát bức tường trát vữa loang lổ: nước đi vào từ ống bên phải, xuống đoạn cong chữ U có nắp vặn ở đáy (để vệ sinh), vòng lên rồi đi ra ống bên trái đổ thẳng xuống. Hai vạch A, B là chú thích gốc của tác giả ảnh. Lớp nước đọng ở đoạn cong là thứ chặn mùi; kiểu đầu ra đổ thẳng xuống như thế này (dạng chữ S) dễ bị dòng xả mạnh hút cạn nước nếu đường ống không có thông hơi. (Ảnh: McGeddon, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0)
Bồn tắm, khay tắm đứng
Bồn tắm nằm và khay tắm đứng có bộ xả, bẫy nước nằm khuất bên dưới. Nếu mùi tập trung quanh chân bồn, có thể bẫy bị cạn do ít dùng, hoặc khe nối giữa bộ xả và ống thoát bị hở. Nhiều bồn có tấm ốp mở được để kiểm tra; nếu bồn xây kín không có lỗ thăm, ghi vào biên bản và báo khách trước khi đục.
Ống xả máy giặt
Ống xả máy giặt hay bị nhét hở vào ống thoát âm tường hoặc cắm vào thoát sàn mà không có bẫy riêng. Khi máy không chạy, khí cống đi thẳng ra theo ống. Cách đúng là cho ống xả vào một ống đứng có xi phông hoặc vào phễu thu sàn có cổ nối dành riêng cho máy giặt, giữ mép miệng ống xả cao hơn mặt nước để không bị hút ngược (chi tiết ở bài Lắp máy giặt đúng kỹ thuật).
Bước 6: Kiểm tra bồn cầu và gioăng chân bồn cầu
Dấu hiệu gioăng chân bồn cầu hở
Gioăng chân bồn cầu (gioăng cao su hoặc gioăng sáp, tùy loại bồn) bịt kín giữa lỗ thoát của bồn và miệng ống dưới sàn. Khi gioăng hỏng, lắp lệch, hoặc bồn bị xê dịch, khí cống thoát ra quanh chân bồn. Các dấu hiệu:
Mùi rõ nhất khi cúi sát chân bồn, nhất là phía sau.
Bồn cầu lung lay khi ngồi, bulông chân lỏng.
Silicone chân bồn bị đen, bong, hoặc mép sàn quanh chân ẩm khi vừa xả nước.
Bồn mới lắp lại sau khi lát gạch, nâng sàn: chiều cao miệng ống chờ thay đổi mà vẫn dùng gioăng cũ.
Thử nhanh: lau khô quanh chân bồn, đặt dải giấy ăn sát mép silicone phía sau, nhờ người xả nước vài lần. Giấy ướt là rò nước, cùng lúc là đường khí. Nếu chân bồn rỉ nước rõ, quy trình tháo lắp chi tiết có trong bài Bồn cầu bị rỉ nước ở chân.
Xử lý: thay gioăng, đặt lại bồn cầu
Khóa van cấp, xả hết nước két, thấm khô nước trong lòng bồn.
Tháo dây cấp, tháo bulông chân, cắt lớp silicone. Hai người nhấc bồn thẳng lên, đặt nằm nghiêng trên tấm bìa.
Bịt tạm miệng ống bằng giẻ to (buộc dây để không rơi xuống) để chặn khí và tránh rơi đồ.
Cạo sạch gioăng cũ ở cả miệng ống và đáy bồn. Kiểm tra miệng ống chờ: có nứt, mẻ, có bị thụt quá sâu so với mặt sàn không. Gioăng cũ không dùng lại.
Đặt gioăng mới đúng loại, đúng tâm. Rút giẻ ra, hạ bồn thẳng xuống một lần cho đúng vị trí bulông, ấn đều; tránh nhấc lên đặt lại nhiều lần vì gioăng sáp đã bị ép thì không kín lại được.
Siết bulông đều hai bên, vừa đủ chắc (siết quá có thể nứt sứ). Lắp dây cấp, mở nước, xả thử nhiều lần, kiểm tra quanh chân.
Bắn silicone chân bồn sau khi đã chắc chắn không rò.
Hình 4. Sàn phòng vệ sinh khi đã nhấc bồn cầu ra: ở giữa là lỗ thoát với vành miệng ống gỉ sét màu nâu, xung quanh lộ lớp gạch mosaic cũ loang ố bên dưới lớp sàn trải, đường viền màu trắng chạy theo hình chân bồn cầu cũ; góc trái thấy một đoạn dây cấp nước inox bện. Theo người đăng ảnh, đây là lỗ thoát đang chuẩn bị lắp bồn cầu mới. Trước khi đặt gioăng mới phải cạo sạch gioăng, keo cũ và kiểm tra miệng ống còn lành, không nứt mẻ. (Ảnh: Downtowngal, Wikimedia Commons, CC0)
Mực nước trong lòng bồn cầu thấp bất thường
Bồn cầu cũng có bẫy nước bên trong thân sứ. Nếu mặt nước trong lòng bồn tụt thấp sau vài giờ, hoặc dao động, ọc ọc khi tầng trên xả nước, thì vấn đề không nằm ở bồn mà ở thông hơi (Bước 7). Nếu bồn để lâu không dùng thì nước bay hơi, chỉ cần xả lại. Kiểm tra thêm thân sứ có vết nứt chân chim không, nhất là bồn từng bị va đập.
Bước 7: Kiểm tra ống thông hơi, bể phốt và đường cống ngoài
Ống thông hơi
Ống thông hơi là ống nối từ hệ ống thoát lên trên mái (hoặc ra ngoài trời), có hai việc: cho không khí vào ống khi có nước xả xuống để không hút cạn các bẫy nước, và đưa khí hôi ra ngoài trời ở chỗ cao, thoáng. Dấu hiệu hệ thông hơi có vấn đề:
Khi tầng trên xả bồn cầu, nước trong bồn cầu, thoát sàn tầng dưới dao động, ọc ọc, có khi bắn lên.
Mùi xuất hiện theo từng đợt xả nước, không liên tục.
Nhiều thiết bị thoát chậm cùng lúc dù đã thông tắc.
Những lỗi hay gặp:
Đầu ống trên mái bị bịt: tổ chim, lá cây, bóng nilon, hoặc chủ nhà tự chụp nắp kín vì "sợ mưa vào". Đầu ống chỉ nên có chụp chắn mưa và lưới chắn, không bịt kín.
Ống thông hơi kết thúc trong trần, trong hộp kỹ thuật thay vì ra ngoài trời: khí hôi xả thẳng vào nhà. Phải nối tiếp ra ngoài.
Đầu ống đặt sát cửa sổ, cửa lấy gió, chỗ quạt hút gió vào hoặc dưới mái hiên kín gió: khí bay ra rồi lại bị hút vào phòng. Vị trí đầu ống nên đặt theo quy chuẩn hiện hành và hồ sơ thiết kế; nếu nghi ngờ, ghi lại và báo kỹ sư hoặc chủ nhà.
Van thông hơi một chiều (van chỉ cho không khí đi vào ống, không cho khí đi ra) bị kẹt, hỏng màng, lắp trong hộp kín không có không khí, hoặc lắp thấp hơn mức hãng yêu cầu so với nhánh ống, bẫy nước mà nó thông hơi. Van này có tác dụng giữ cho bẫy nước không bị hút cạn nhưng không đưa khí hôi ra ngoài; vì vậy hệ thống vẫn cần ít nhất một đường thông hơi thông ra ngoài trời. Lắp và chọn van theo hướng dẫn của hãng.
Nhà không có ống thông hơi (gặp ở nhà cũ tự xây): ống đứng chỉ dẫn thẳng xuống bể phốt. Cách xử lý triệt để là bổ sung ống thông hơi, việc này cần khảo sát và báo giá riêng.
Khi kiểm tra trên mái, có thể đổ một xô nước nhỏ xuống đầu ống thông hơi (nếu đầu ống thông với ống thoát) để xem có bị tắc không: nước trào ngược lại là tắc. Chỉ làm khi chỗ đứng an toàn.
Bể phốt và đường cống ngoài
Bể phốt đầy: mùi nặng, thoát chậm toàn nhà, có khi nghe ùng ục. Xem dấu hiệu và cách kiểm tra an toàn trong bài Bể phốt hầm cầu bị đầy.
Ống thoát khí của bể phốt bị lấp khi lát sân, xây thêm: khí không có đường ra thì tìm đường yếu nhất, thường là bẫy nước trong nhà.
Hố ga trong nhà, ngoài sân có nắp hở, nắp vỡ, khe quanh nắp không kín.
Cống chung ngoài đường dâng cao khi mưa lớn, triều cường: có thể cần van một chiều chống trào ngược trên đường ra cống, do thợ khảo sát cao độ trước khi lắp.
Bước 8: Xử lý dứt điểm, theo dõi và bàn giao
Sau khi sửa điểm nghi ngờ, đừng vội kết luận:
Gỡ hết các miếng bịt tạm, đổ đầy nước vào tất cả thoát sàn, xả bồn cầu, xả lavabo.
Thử điều kiện xấu nhất: đóng cửa, bật quạt hút; nếu là nhà nhiều tầng thì nhờ người xả bồn cầu ở tầng trên cùng lúc với xả lavabo, thoát sàn tầng dưới. Quan sát mặt nước trong bẫy và ngửi.
Hẹn kiểm tra lại sau 24–48 giờ (thời gian tham khảo), vì mùi do bay hơi, do áp suất hay do mưa không phải lúc nào cũng xuất hiện ngay.
Bàn giao cho khách: chỉ chỗ đã sửa, giải thích nguyên nhân bằng lời dễ hiểu, dặn đổ nước định kỳ cho thoát sàn ít dùng, không tháo chuông chặn mùi, không bịt đầu ống thông hơi.
Chụp ảnh trước và sau để khách thấy và để lưu hồ sơ bảo hành.
Mẹo làm đúng để không phải quay lại
Mỗi lần chỉ thay đổi một thứ rồi kiểm tra; thay một lúc ba thứ thì không biết cái nào mới là nguyên nhân.
Không bơm silicone bịt kín mọi khe khi chưa tìm ra nguồn: mùi chỉ chuyển sang khe khác, còn nước rò thì bị giấu đi.
Không dùng hóa chất thông tắc để "khử mùi". Hóa chất không làm đầy lại bẫy nước, không sửa được gioăng hay thông hơi, lại có thể làm hỏng gioăng, ống nhựa.
Không xịt thơm, đặt sáp thơm rồi bàn giao. Che mùi chỉ làm khách gọi lại muộn hơn.
Kiểm tra cả các phòng khác cùng trục ống. Mùi trong phòng tắm tầng 2 có khi xuất phát từ thoát sàn bỏ trống ở tầng 3 hoặc từ ống đứng chung.
Làm việc với khách và báo giá
Chẩn đoán mùi hôi thường mất thời gian và có thể phải quay lại nhiều lần, nên cần nói rõ từ đầu:
Tách phí khảo sát, chẩn đoán với phí sửa chữa. Báo khách rằng có thể cần bịt thử qua đêm và quay lại kiểm tra.
Báo giá theo hạng mục: thay chuông, lõi chặn mùi; lắp xi phông lavabo; thay gioăng và đặt lại bồn cầu; thay phễu thu sàn (có đục gạch, chống thấm); thông đầu ống thông hơi; bổ sung đường thông hơi. Mỗi hạng mục rủi ro và công sức khác nhau.
Nói trước những việc ngoài khả năng tại chỗ: đục sàn, đục tường, làm lại chống thấm, hút bể phốt, sửa ống tầng trên trong nhà hàng xóm.
Ghi lại điều kiện bảo hành: ví dụ mùi do thoát sàn cạn nước vì không dùng thì không thuộc bảo hành sửa chữa.
Cách lập báo giá chung cho thợ nước có trong bài Kiểm tra kỹ thuật, lập báo giá và nhận việc cho thợ nước dân dụng.
Ví dụ thực tế: ba tình huống thường gặp
Tình huống 1: Phòng vệ sinh tầng 3 nhà phố, chủ nhà đi công tác về là thấy hôi. Thợ nhấc nắp thoát sàn thấy khô cong, bồn cầu còn nước nhưng thấp. Đổ nước đầy, mùi hết sau vài phút. Thợ không thay gì, chỉ tư vấn đổ nước khi đi vắng về và đề xuất nắp đậy kín tạm khi đi xa dài ngày. Khách trả phí khảo sát, không phát sinh vật tư.
Tình huống 2: Phòng tắm mới cải tạo, mùi nặng quanh lavabo. Dưới gầm lavabo, bộ xả nối ống ruột gà đi thẳng vào lỗ ống Ø60 dưới sàn, khe hở chung quanh khá rộng. Thợ thay bằng xi phông chữ P, đi ống thoát ngang vào tường bằng phụ kiện đúng cỡ, có gioăng. Hôm sau quay lại kiểm tra: hết mùi.
Tình huống 3: Nhà 4 tầng, mùi chỉ xuất hiện buổi sáng khi cả nhà dùng vệ sinh. Khi tầng 4 xả bồn cầu, nước trong bồn cầu tầng 2 dao động và ọc ọc. Lên mái thấy đầu ống thông hơi bị chụp một nắp nhựa kín do chủ nhà sợ nước mưa. Thợ thay bằng chụp chắn mưa có khe thoáng và lưới chắn. Mùi giảm hẳn; thợ dặn khách theo dõi thêm vài ngày mưa gió.
Bảng tham khảo: dấu hiệu, nguồn mùi và hướng xử lý
Bảng dưới đây là tham khảo nhanh để định hướng, không thay cho việc kiểm tra tại chỗ. Thông số vật tư (cỡ ống, loại gioăng, loại phễu, van thông hơi) luôn theo hướng dẫn của nhà sản xuất và hồ sơ thiết kế.
Dấu hiệu | Nguồn mùi nghi ngờ | Cách kiểm tra nhanh | Hướng xử lý (tham khảo) |
|---|---|---|---|
Hôi sau khi đi vắng, phòng ít dùng | Thoát sàn, bồn cầu, bẫy bồn tắm cạn nước | Nhấc nắp soi mặt nước, đổ nước vào xem hết mùi không | Đổ nước định kỳ, nắp đậy tạm khi đi xa, lõi chặn mùi cơ học |
Hôi quanh thoát sàn dù có nước | Chuông chặn mùi mất, lệch, vỡ; tóc vắt qua mép | Nhấc nắp, kiểm tra chuông và mép cốc | Làm sạch, đặt đúng, thay chuông đúng loại |
Soi thoát sàn thấy ống thẳng, không giữ nước | Phễu không có bẫy | Soi đèn, đổ nước xem có đọng lại không | Thay thân phễu có bẫy; tạm thời lắp lõi chặn mùi |
Ron quanh phễu sẫm, ẩm lâu khô, trần dưới ố | Khe giữa thân phễu và ống, nước đọng lớp hạ sàn | Quan sát ron, kiểm tra trần tầng dưới | Tháo phễu, làm lại mối nối, chống thấm cổ ống |
Hôi dưới gầm lavabo | Thiếu xi phông, khe ống vào tường/sàn hở | Soi gầm, bịt tạm lỗ xả và khe | Lắp xi phông, phụ kiện hoặc gioăng đúng cỡ |
Hôi quanh chân bồn cầu, bồn lung lay | Gioăng chân bồn hỏng, lệch | Dải giấy sát chân bồn khi xả, lắc thử bồn | Tháo bồn, thay gioăng mới, đặt lại, siết đều |
Nước bồn cầu dao động, ọc ọc khi tầng trên xả | Thông hơi bị bịt, thiếu, van thông hơi hỏng | Quan sát khi xả tầng trên, kiểm tra đầu ống trên mái | Thông đầu ống, thay chụp đúng loại, sửa hoặc bổ sung thông hơi |
Mùi nặng toàn nhà, thoát chậm khắp nơi | Bể phốt đầy, ống thoát khí bể phốt bị lấp | Hỏi lần hút gần nhất, quan sát thoát nước toàn nhà | Gọi đơn vị hút bể phốt, mở lại ống thoát khí |
Hôi khi mưa lớn, triều cường | Cống ngoài dâng, đẩy khí và nước vào | Đối chiếu thời điểm mưa, mực nước cống | Khảo sát cao độ, xem xét van một chiều chống trào ngược |
Mùi khai, không phải trứng thối | Nước tiểu ngấm ron, silicone chân bồn | Vệ sinh kỹ, ngửi lại | Làm lại ron, silicone; không phải lỗi đường ống |
Danh sách kiểm tra an toàn
Đã mở cửa, bật quạt hút trước khi làm việc trong phòng có mùi nặng.
Không có lửa, thuốc lá gần miệng ống, hố ga, bể phốt đang mở.
Không chui vào bể phốt, hố ga; mở nắp thì đứng ngoài, đầu ở phía đầu gió.
Đã hỏi khách về hóa chất thông tắc; đeo găng tay cao su, kính khi tiếp xúc nước trong bẫy.
Đã xác định ổ cắm, dây điện, thiết bị điện trong phòng; ngắt aptomat khi cần tháo thiết bị điện, phần điện để thợ điện.
Tháo bồn cầu có người phụ, nhấc thẳng, có chỗ đặt an toàn.
Lên mái có chỗ đứng chắc, dây an toàn nếu cần, không làm khi mưa trơn.
Đã gỡ hết các miếng bịt tạm trước khi bàn giao.
Rửa tay, vệ sinh dụng cụ sau khi tiếp xúc nước thải.
Câu hỏi thường gặp
Đổ nước vào thoát sàn ít dùng bao lâu một lần là đủ?
Không có con số chung cho mọi nhà, vì tốc độ bay hơi phụ thuộc thời tiết, độ thông thoáng và kiểu phễu. Cách thực tế là nhấc nắp kiểm tra mặt nước vài lần đầu để biết phòng đó cạn nhanh hay chậm, rồi đặt lịch cho khách. Khi đi vắng dài ngày, đậy kín tạm miệng thoát sàn là cách đơn giản nhất.
Có nên tháo chuông chặn mùi cho thoát sàn thoát nước nhanh hơn không?
Không nên. Tháo chuông là bỏ luôn bẫy nước, mùi sẽ lên thẳng. Thoát chậm là dấu hiệu tắc ở phễu hoặc đường ống; hãy vệ sinh, thông tắc, hoặc thay phễu có lưu lượng phù hợp.
Lõi chặn mùi cơ học có thay được bẫy nước không?
Lõi chặn mùi (màng, lá lật, phao) hữu ích cho thoát sàn ít dùng hoặc phễu không có bẫy chưa thể thay ngay. Tuy nhiên chúng dễ kẹt tóc, cặn xà phòng và cần vệ sinh định kỳ. Khi có điều kiện, phễu có bẫy nước đúng kỹ thuật vẫn là giải pháp bền hơn.
Vì sao chỉ có mùi khi bật quạt hút?
Quạt hút đẩy không khí ra ngoài, làm áp suất trong phòng thấp hơn. Nếu phòng kín, không có đường cấp gió vào (khe cửa, cửa gió), không khí sẽ bị kéo vào qua mọi khe hở, kể cả qua bẫy nước yếu, khe ống, chân bồn cầu. Kiểm tra lại các điểm đó và đảm bảo phòng có đường cho gió vào, ví dụ khe dưới cánh cửa.
Tự bơm silicone quanh chân bồn cầu có hết mùi không?
Nếu khí lọt ra do gioăng bên dưới đã hỏng thì silicone bên ngoài chỉ che tạm, khí và nước rò vẫn tìm đường khác, có khi còn ngấm xuống sàn mà không ai thấy. Cách đúng là tháo bồn, thay gioăng, đặt lại bồn rồi mới bắn silicone hoàn thiện.
Đổ hóa chất thông tắc hoặc chế phẩm vi sinh có khử được mùi cống không?
Hóa chất thông tắc chỉ dùng khi tắc và có rủi ro với gioăng, ống, người dùng; nó không sửa được bẫy cạn nước, gioăng hở hay thông hơi bị bịt. Chế phẩm vi sinh cho bể phốt có thể được dùng theo hướng dẫn của nhà sản xuất, nhưng nếu bể phốt đã đầy thì cần hút bể. Luôn tìm nguyên nhân cơ học trước.
Bài tập thực hành
Vẽ sơ đồ phòng vệ sinh: chọn một phòng vệ sinh trong nhà, vẽ vị trí bồn cầu, lavabo, thoát sàn, máy giặt, ống đứng, hộp kỹ thuật. Ghi rõ thiết bị nào có bẫy nước, kiểu bẫy gì (đúc liền, xi phông, chuông).
Kiểm tra thoát sàn: nhấc nắp, soi đèn, xác định đó là phễu có chuông, có bẫy liền thân hay không có bẫy. Đổ nước, đánh dấu mực nước và kiểm tra lại sau vài ngày để biết tốc độ bay hơi.
Thử bịt từng miệng thoát: làm theo Bước 3 ở một phòng có mùi nhẹ (hoặc phòng ít dùng). Ghi kết quả miệng nào, giờ nào, mùi thay đổi thế nào.
Quan sát áp suất: ở nhà nhiều tầng, nhờ người xả bồn cầu tầng trên, quan sát mặt nước trong bồn cầu và thoát sàn tầng dưới. Ghi lại có dao động, ọc ọc hay không và giải thích vì sao.
Nhập vai tư vấn: khách nói "Anh cứ đổ thuốc thông cống cho hết mùi là được". Tập trả lời trong hai phút: giải thích bẫy nước, vì sao hóa chất không giải quyết được, đề xuất các bước kiểm tra và báo giá theo hạng mục.
