“Anh qua khoan giúp em mấy lỗ treo tivi, mà ngay dưới chỗ treo có cái ổ cắm, không biết dây chạy chỗ nào.” Treo tivi, lắp kệ bếp, gắn rèm là việc nhỏ thợ điện nhận hằng tuần, nhưng khoan trúng dây điện âm tường có thể làm nhảy aptomat, mất điện cả một phòng, phát tia lửa ngay trong tường, và nguy hiểm nhất là người cầm máy khoan bị điện giật.
Bài này hướng dẫn thợ điện và người học nghề cách “đọc” bức tường để đoán vùng có dây, dùng máy dò đúng cách và hiểu giới hạn của từng loại máy, quy trình khoan an toàn ở vùng nghi có dây, và xử lý đúng kỹ thuật khi lỡ khoan trúng dây điện. Nếu bạn đang lắp đặt mới và muốn biết dây âm tường nên đi thế nào ngay từ đầu, xem bài đi dây điện âm tường: vạch tuyến, cắt rãnh, luồn ống ruột gà.
An toàn trước hết: không có máy dò nào cho kết quả chắc chắn 100%. Máy dò chỉ giúp giảm rủi ro, không thay được việc quan sát, hỏi chủ nhà và ngắt điện mạch liên quan khi phải khoan, đục ở vùng nghi có dây. Nếu lỡ khoan trúng dây: thả cò máy, không chạm vào mũi khoan, ngắt aptomat ngay. Có người bị điện giật thì ngắt điện trước rồi mới chạm vào người bị nạn, gọi cấp cứu 115. Các con số trong bài là giá trị tham khảo; luôn làm theo hướng dẫn của nhà sản xuất máy dò, máy khoan và quy định áp dụng tại công trình.
Vì sao khoan trúng dây điện âm tường nguy hiểm?
Dây điện âm tường thường nằm trong rãnh trát vữa, trong ống ruột gà hoặc ống cứng, cách mặt tường không xa. Một mũi khoan đi vào đúng tuyến dây có thể gây ra nhiều kiểu hậu quả:
Điện giật qua máy khoan: mũi khoan bằng thép chạm lõi dây pha. Máy khoan cách điện kép giúp giảm nguy cơ, nhưng nếu tay chạm vào phần kim loại (mũi khoan, đầu kẹp, tay cầm phụ bằng kim loại), tường ẩm hoặc dùng máy cũ vỏ nứt, người thợ vẫn có thể bị giật.
Chập mạch, tia lửa: mũi khoan nối tắt dây pha với dây trung tính hoặc dây tiếp địa, aptomat nhảy, có khi kèm tiếng nổ nhỏ và vết cháy xém quanh lỗ.
Hỏng ngầm: mũi khoan chỉ làm rách vỏ cách điện mà chưa chạm lõi. Lúc đó không có gì xảy ra, nhưng vài tuần sau, khi tường ẩm hoặc khi bắt vít, tắc kê ép vào chỗ rách, mạch bắt đầu rò điện, chống giật nhảy “không rõ lý do”. Kiểu hỏng này khó tìm nhất.
Trúng ống nước: ở nhà tắm, nhà bếp, ống nước thường đi gần dây cấp cho bình nóng lạnh, máy giặt; trúng ống gần dây điện vừa ngập vừa nguy hiểm.
Vì vậy, nguyên tắc của nghề là: dò trước, đánh dấu, chọn vị trí tránh tuyến dây; nếu không tránh được thì ngắt điện mạch đó trước khi khoan.
Dây âm tường thường đi ở đâu? Đọc bức tường trước khi dùng máy
Trước khi bật máy dò, hãy dùng mắt và kinh nghiệm. Phần lớn các lần khoan trúng dây xảy ra ngay phía trên hoặc phía dưới một ổ cắm, công tắc, nơi người thợ không nghĩ tới tuyến dây đi vào thiết bị đó.
Từ ổ cắm, công tắc, đèn tường đi ra
Mỗi ổ cắm, công tắc, nút chuông, đèn tường đều có dây đi vào hộp âm tường. Dây thường đi theo một trong các hướng sau:
Thẳng đứng lên trần (phổ biến ở công tắc, vì dây từ công tắc đi lên đèn trên trần).
Thẳng đứng xuống sàn (khi dây đi dưới nền hoặc chân tường).
Nằm ngang nối giữa các ổ cắm cùng độ cao trên một bức tường.
Ảnh bìa bài này là ví dụ: công tắc, nút chuông và ổ cắm xếp thẳng hàng theo phương dọc. Dây tới cả ba thiết bị gần như chắc chắn đi trong dải tường ngay phía trên và phía dưới chúng, nên đó là vùng không được khoan khi chưa dò và chưa ngắt điện.
Ở một số nước, quy chuẩn yêu cầu dây âm tường chỉ được đi trong các “vùng đi dây” quy định: dải ngang sát trần, sát sàn, quanh khung cửa, dải dọc cạnh cửa và góc tường.
Hình 1. Hình vẽ các vùng đi dây âm tường trong phòng ở theo tiêu chuẩn DIN 18015 của Đức: các dải màu vàng chạy ngang sát trần, sát sàn, phía trên cửa đi, cửa sổ và các dải dọc cạnh cửa, ở góc tường; đường nét đứt là vị trí dây trong mỗi dải, các con số là khoảng cách tính bằng cm theo tiêu chuẩn đó. Nhà ở Việt Nam không bắt buộc theo hình này và nhiều nhà không đi dây như vậy; hình chỉ dùng để tham khảo cách “đọc” vùng hay có dây. (Ảnh: Fabian, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0)
Ở Việt Nam, nhiều công trình nhà phố đi dây khá tự do: có thợ đi thẳng, có thợ đi chéo tắt cho ngắn dây, có nhà sửa đi sửa lại nhiều lần. Vì vậy hình trên chỉ giúp bạn biết vùng nào nên nghi ngờ trước, không được dùng để kết luận “chỗ này chắc chắn không có dây”.
Hỏi chủ nhà, xem ảnh lúc chưa trát
Câu hỏi đơn giản nhưng rất có giá trị:
Có bản vẽ điện hoặc ảnh chụp tường lúc chưa trát không? Nhiều chủ nhà còn lưu ảnh trong điện thoại.
Phía bên kia bức tường có ổ cắm, công tắc, bình nóng lạnh, máy giặt, điều hòa không?
Tường này đã từng đục, đổi vị trí ổ cắm, công tắc chưa?
Đừng quên bức tường phía bên kia. Với tường mỏng như tường gạch đơn, ổ cắm ở phòng bên cạnh có thể nằm ngay sau chỗ bạn định khoan, và mũi khoan dài có thể chạm tới dây của phòng bên.
Dấu vết trên mặt tường
Vết nứt chân chim chạy thành đường thẳng dọc hoặc ngang: rất có thể là rãnh đi dây trát lại.
Nắp hộp nối bị sơn đè trên tường hoặc sát trần.
Thiết bị cố định có dây đi âm: đèn tường, ổ cắm điều hòa, aptomat bình nóng lạnh, bộ điều khiển quạt, tủ điện. Dây đến các thiết bị này phải đi qua tường ở đâu đó giữa chúng và tủ điện.
Hình 2. Ba đế ổ cắm âm tường đã được đấu dây nhưng chưa bắt vào hộp, nằm trước ba lỗ hộp âm trên tường rỗng. Có thể thấy các dây màu xanh dương, nâu và vàng xanh từ trong tường đi vào từng hộp. Khu vực quanh các hộp âm và tuyến giữa chúng là nơi dây điện nằm dày đặc nhất. (Ảnh: McZusatz, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0)
Các loại máy dò và giới hạn của từng loại
Thợ điện dân dụng thường dùng các nhóm dụng cụ dò dưới đây. Hiểu nguyên lý giúp bạn biết khi nào máy “im lặng” không có nghĩa là không có dây.
Máy dò đa năng cầm tay (kim loại, dây có điện, xà gồ)
Đây là loại phổ biến, giá phải chăng, thường có ba chế độ:
Chế độ dò dây có điện (AC): cảm nhận điện trường quanh dây đang có điện áp. Dây đã ngắt điện, dây trung tính, dây tiếp địa, dây sau công tắc đang tắt thì máy không báo. Dây nằm trong ống kim loại hoặc sau lưới thép có thể bị che. Tường ẩm, tay chạm vào tường hoặc đứng gần dây khác làm vùng báo rộng hơn thực tế.
Chế độ dò kim loại: dùng cuộn cảm ứng để phát hiện kim loại, gồm lõi đồng của dây, ống kim loại, thép trong bê tông. Lõi dây nhỏ, nằm sâu có thể không báo; tường bê tông nhiều thép thì báo khắp nơi, khó phân biệt dây với cốt thép.
Chế độ dò xà gồ, khung (stud): dùng cho tường thạch cao, tường gỗ để tìm khung đỡ; không phải chế độ tìm dây.
Độ sâu phát hiện của từng chế độ khác nhau theo từng máy và ghi trong hướng dẫn của nhà sản xuất. Hãy coi con số đó là điều kiện lý tưởng; trên tường thật, khả năng phát hiện thường kém hơn.
Hình 3. Một máy dò cầm tay giá rẻ đã được tháo rời, đặt trên giấy kẻ ô: vỏ trước có các nhãn chế độ Volt, Metal, Stud và đèn báo LowBat; ở giữa là bảng mạch có cuộn dây cảm ứng, đèn LED, chuông báo tròn màu vàng và một tấm cảm biến hình chữ nhật; bên phải là vỏ sau có ngăn pin. Mỗi chế độ dùng một kiểu cảm biến khác nhau, vì vậy kết quả của chế độ này không thay được chế độ kia. (Ảnh: Dmitry G, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0)
Bút thử điện không tiếp xúc
Bút thử không tiếp xúc (loại kêu bíp khi đưa gần dây có điện) có thể báo dây có điện nằm rất nông dưới lớp vữa, nhưng nó được thiết kế để kiểm tra dây, ổ cắm, không phải dò tuyến trong tường. Bút im lặng không chứng minh được là không có dây; chỉ dùng như phép thử bổ sung. Bút thử chạm tay (loại tô vít có đèn) thì hoàn toàn không dò được dây trong tường.
Bộ dò tuyến dây (máy phát và đầu thu)
Bộ dò tuyến gồm một máy phát đấu vào dây cần tìm và một đầu thu rà dọc tường để theo tín hiệu. Cách này cho phép vẽ đúng tuyến của một mạch cụ thể, kể cả khi dây đã ngắt điện. Phần lớn nhà sản xuất hướng dẫn đấu máy phát vào mạch đã ngắt điện; một số loại cho phép đấu vào mạch đang có điện trong giới hạn điện áp ghi trên máy. Luôn làm theo hướng dẫn của đúng loại máy bạn dùng.
Bảng so sánh các cách dò dây âm tường
Cách dò | Phát hiện tốt | Dễ bỏ sót | Lưu ý khi dùng |
|---|---|---|---|
Quan sát, hỏi chủ nhà | Tuyến từ ổ cắm, công tắc, đèn; vết rãnh trát | Dây đi chéo, dây sửa lại sau | Luôn làm đầu tiên, nhìn cả hai mặt tường |
Máy dò chế độ AC | Dây pha đang có điện, nằm nông | Dây trung tính, tiếp địa, dây đã ngắt, dây sau công tắc tắt, dây trong ống kim loại | Bật công tắc, cắm tải để dây có điện; quét chậm hai chiều |
Máy dò chế độ kim loại | Lõi đồng nằm nông, ống kim loại | Dây nhỏ nằm sâu; dễ nhầm với cốt thép | Hiệu chỉnh trên vùng tường trống theo hướng dẫn máy |
Bút thử không tiếp xúc | Dây có điện rất gần mặt tường | Hầu hết dây nằm sâu hơn | Chỉ là phép thử phụ |
Bộ dò tuyến máy phát – đầu thu | Tuyến của một mạch cụ thể | Khi tín hiệu lan sang dây đi cùng ống | Đấu máy phát theo hướng dẫn hãng, thường vào mạch đã ngắt |
Máy quét tường chuyên dụng (giá cao) | Nhiều loại vật thể, có hiển thị hình | Vẫn có giới hạn độ sâu và vật liệu | Đọc kỹ hướng dẫn, thử trên tường đã biết |
Bảng mang tính tham khảo, khả năng thực tế phụ thuộc từng máy và từng bức tường.
Quy trình dò dây trước khi khoan, đục từng bước
Bước 1: Hỏi rõ việc cần làm
Hỏi khách treo vật gì, cần bao nhiêu lỗ, lỗ to và sâu bao nhiêu. Biết trước giúp bạn chọn vị trí có thể xê dịch, thay vì “khách chỉ đâu khoan đó”.
Bước 2: Đánh dấu vùng nghi có dây
Dùng bút chì hoặc băng dính giấy, kẻ lên tường:
Dải dọc phía trên và phía dưới mọi ổ cắm, công tắc, đèn tường.
Dải ngang giữa các thiết bị cùng độ cao.
Đường thẳng giữa thiết bị cố định (đèn tường, ổ cắm điều hòa) và hướng tủ điện hoặc trần.
Những vết rãnh trát lại thấy được bằng mắt.
Chiều rộng mỗi dải nên để rộng rãi, vì dây trong rãnh có thể lệch so với tâm hộp. Không có con số an toàn cố định; càng xa tuyến nghi ngờ càng tốt.
Bước 3: Kiểm tra máy dò trước khi dùng
Kiểm tra pin. Pin yếu làm máy kém nhạy hoặc báo sai.
Hiệu chỉnh máy theo hướng dẫn, thường là đặt máy lên một vùng tường được cho là không có kim loại rồi bấm nút.
Thử trên một tuyến đã biết, ví dụ ngay phía trên một ổ cắm đang có điện. Máy báo được ở đó thì mới tin được kết quả ở vùng khác.
Bước 4: Cho dây có điện rồi quét
Chế độ AC chỉ phát hiện dây đang có điện áp, nên trước khi quét:
Bật công tắc đèn liên quan, vì dây từ công tắc lên đèn chỉ có điện khi công tắc đóng.
Đảm bảo các aptomat nhánh của khu vực đang đóng.
Quét chậm theo phương ngang, rồi quét lại theo phương dọc. Đánh dấu điểm máy bắt đầu báo và điểm hết báo ở cả hai phía; tuyến dây thường nằm khoảng giữa hai điểm này. Nối các điểm lại sẽ thấy hướng dây. Sau đó đổi sang chế độ kim loại và quét lại để tìm cả dây trung tính, tiếp địa và ống kim loại.
Bước 5: Chọn vị trí khoan
Ưu tiên vị trí nằm ngoài tất cả các dải đã đánh dấu.
Nếu giá treo có nhiều lỗ, xoay hoặc dịch giá một chút để tránh tuyến dây. Thường chỉ cần lệch vài centimet.
Nếu bắt buộc phải khoan trong vùng nghi có dây: ngắt aptomat các mạch đi qua vùng đó, đo xác nhận không còn điện tại ổ cắm, công tắc gần nhất, báo khách các phòng sẽ mất điện trong lúc khoan. Ngắt điện không giúp tránh làm hỏng dây, nhưng giảm nguy cơ điện giật và chập cháy.
Trên tường đặc, chỉ khoan sâu vừa đủ chiều dài tắc kê. Lỗ càng sâu càng dễ chạm tới dây của mặt tường bên kia.
Bước 6: Khoan đúng kỹ thuật
Đeo kính bảo hộ, khẩu trang chống bụi; kiểm tra máy khoan không nứt vỏ, dây nguồn không trầy. Máy có cấp nguồn qua mạch có thiết bị chống dòng rò (RCD, chống giật) là lớp bảo vệ quan trọng; xem bài cách đấu aptomat chống giật cho nhà ở.
Chọn đúng mũi khoan cho vật liệu (gạch, bê tông, thạch cao, gạch ốp) và đúng chế độ máy theo hướng dẫn. Tường thạch cao không cần chế độ búa.
Đặt cữ chặn độ sâu hoặc dán băng dính đánh dấu trên mũi khoan để không khoan quá sâu.
Cầm máy bằng tay cầm cách điện, không cầm vào phần kim loại của mũi khoan, đầu kẹp.
Khoan từ từ, quan sát bụi và cảm giác tay. Dừng ngay nếu: mũi khoan bỗng “hẫng” như vào chỗ rỗng (có thể là ống hoặc hộp), bụi có màu lạ (vụn nhựa đỏ, xanh, vàng, vụn đồng), có mùi khét, tia lửa hoặc aptomat nhảy.
Hình 4. Một mũi khoan bê tông chuôi SDS-plus loại dài, thân xoắn bằng thép, đầu có mảnh hợp kim cứng hàn vào, đặt trên nền màu be. Theo mô tả của tác giả, mũi này có đường kính 25 mm và dài 400 mm, dùng cho lỗ lớn và sâu. Khi khoan lỗ tắc kê trên tường có dây điện, chỉ dùng mũi đúng cỡ tắc kê và giới hạn độ sâu vừa đủ. (Ảnh: Emrys2, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0)
Bước 7: Kiểm tra sau khi khoan
Khoan xong, soi đèn vào lỗ xem có vụn nhựa hay kim loại lạ không; đóng lại các aptomat đã ngắt, kiểm tra ổ cắm, đèn gần đó vẫn hoạt động và chống giật không nhảy; bắt vít không dài hơn mức cần thiết.
Lỡ khoan trúng dây điện: xử lý thế nào?
Dù cẩn thận, thỉnh thoảng thợ vẫn khoan trúng dây, nhất là ở nhà cũ sửa chữa nhiều lần. Quan trọng là xử lý đúng ngay từ giây đầu tiên.
Ngay lập tức
Thả cò máy khoan. Không dùng tay kéo mũi khoan ra, không chạm vào mũi khoan hoặc phần kim loại của máy.
Ngắt aptomat của mạch đó; nếu không biết mạch nào, ngắt aptomat tổng. Lưu ý dù aptomat đã tự nhảy, vẫn nên ngắt aptomat tổng nếu chưa rõ dây thuộc mạch nào.
Rút phích máy khoan, sau đó mới rút mũi khoan ra khỏi tường.
Nếu có người bị điện giật: ngắt điện trước, nếu không ngắt được thì dùng vật khô, cách điện để tách người bị nạn khỏi nguồn điện; gọi cấp cứu 115. Nếu có cháy, gọi 114.
Không đóng lại aptomat để thử xem “còn dùng được không”. Đóng điện vào chỗ chập có thể gây tia lửa trong tường và làm hỏng thêm.
Đánh giá mức độ hỏng
Dấu hiệu khi khoan trúng | Khả năng xảy ra (tham khảo) | Cách xử lý |
|---|---|---|
Aptomat hoặc chống giật nhảy, có tia lửa, vết cháy | Mũi khoan nối tắt dây pha với dây khác hoặc với đất | Ngắt điện, mở tường, thay đoạn dây hỏng |
Một số ổ cắm, đèn mất điện, aptomat không nhảy | Lõi dây bị cắt đứt | Ngắt điện, đo thông mạch, mở tường, thay hoặc nối lại đúng cách |
Không có hiện tượng gì, nhưng thấy vụn nhựa màu, vụn đồng trong bụi khoan | Vỏ dây bị rách, lõi có thể bị xước | Vẫn coi là dây hỏng: ngắt điện, kiểm tra, sửa |
Mũi khoan hẫng vào chỗ rỗng, không có dấu hiệu điện | Có thể trúng ống luồn dây hoặc hộp | Ngắt điện mạch gần đó, mở kiểm tra trước khi bắt vít |
Kiểu thứ ba và thứ tư nguy hiểm vì dễ bị bỏ qua. Đã nghi trúng dây thì phải kiểm tra, không được bắt vít, trát lại cho xong.
Kiểm tra bằng dụng cụ đo
Sau khi ngắt điện, đo xác nhận không còn điện tại điểm làm việc bằng dụng cụ hai cực theo nguyên tắc thử, đo, thử lại (xem bài 5 quy tắc an toàn trước khi chạm vào dây điện). Sau đó:
Đo thông mạch bằng đồng hồ vạn năng để biết lõi có bị đứt không (xem dùng đồng hồ vạn năng cho thợ điện).
Đo điện trở cách điện bằng máy đo cách điện nếu có, vì vỏ dây bị rách có thể chưa lộ ra khi đo bằng đồng hồ vạn năng. Cách đo và đọc kết quả tham khảo đã có trong bài chuột cắn dây điện trong nhà.
Dù kết quả đo có vẻ bình thường, nếu đã nhìn thấy dây bị mũi khoan làm rách thì vẫn phải sửa.
Sửa đúng kỹ thuật
Có ba cách, theo thứ tự ưu tiên:
Rút dây cũ, luồn dây mới nguyên sợi: nếu dây đi trong ống luồn và ống không bị bẹp, rút đoạn dây giữa hai hộp, luồn dây mới cùng loại, cùng hoặc lớn hơn tiết diện, đúng màu. Đây là cách tốt nhất vì không phát sinh mối nối trong tường.
Đặt hộp nối tại chỗ hỏng: nếu không rút được dây (dây chôn trực tiếp trong vữa, ống kẹt), đục mở rộng quanh lỗ khoan, cắt bỏ đoạn hỏng, đặt hộp nối có nắp và nối bằng cút nối hoặc cầu đấu đạt chuẩn. Nắp hộp phải mở được để kiểm tra sau này, không trát kín. Cách nối xem bài cách nối dây điện đúng kỹ thuật.
Đi tuyến mới và bỏ đoạn cũ: nếu đoạn hỏng ở vị trí khó sửa, có thể đi tuyến mới bằng nẹp nổi hoặc rãnh mới, còn đoạn dây cũ được cắt và cô lập an toàn ở cả hai đầu trong hộp.
Những việc không được làm: quấn băng keo quanh chỗ rách rồi trát vữa lại; nối xoắn rồi chôn mối nối trong tường; bỏ qua chỗ rách vì “vẫn có điện bình thường”.
Đóng điện lại và bàn giao
Đo lại thông mạch và cách điện đoạn vừa sửa.
Đóng aptomat, đo điện áp tại các ổ cắm, đèn của mạch đó.
Bấm nút TEST trên chống giật để kiểm tra thiết bị còn tác động.
Chạy tải một lúc, sờ kiểm tra nắp hộp nối, ổ cắm không nóng bất thường.
Ghi lại hoặc chụp ảnh vị trí tuyến dây, hộp nối, đưa cho khách để lần sau không khoan trúng nữa.
Hai tình huống thường gặp
Tình huống 1: Treo tivi ngay phía trên ổ cắm
Khách muốn treo tivi, ổ cắm và ổ ăng ten nằm ở giữa tường, phía dưới vị trí treo. Thợ đánh dấu dải dọc phía trên ổ cắm, máy dò chế độ AC báo một tuyến chạy thẳng lên trần. Giá treo có bốn lỗ: thợ dịch giá sang một bên vài centimet để cả bốn lỗ nằm ngoài dải, đặt cữ độ sâu theo chiều dài tắc kê. Không cần ngắt điện, không có sự cố.
Tình huống 2: Khoan xong, phòng bên mất điện
Khách tự khoan treo tranh, không có tia lửa, nhưng sau đó ổ cắm ở phòng bên kia tường mất điện, aptomat không nhảy. Thợ đến hỏi lại, thấy lỗ khoan nằm ngay sau ổ cắm phòng bên. Ngắt điện, đo thông mạch thấy lõi pha đứt. Tháo mặt ổ cắm phòng bên, rút được dây trong ống ra, thấy vết khoan cắt đứt lõi. Thợ luồn dây mới nguyên sợi, đo cách điện, đóng điện và giải thích cho khách vì sao phải nhìn cả mặt tường bên kia.
Làm việc với khách: giải thích, báo giá và ghi nhận
Nói rõ giới hạn: “Máy dò giúp giảm rủi ro nhưng không chắc chắn tuyệt đối, nhất là nhà sửa nhiều lần.” Khách hiểu thì sẽ chấp nhận việc dịch vị trí treo hoặc ngắt điện tạm thời.
Đề xuất vị trí thay thế gần đó khi chỗ khách chọn nằm đúng vùng nghi có dây, vẽ ngắn gọn lên tường để giải thích.
Báo giá tách bạch: khoan treo là một việc; nếu phải mở tường sửa dây do đã bị khoan trúng từ trước, đó là phần việc sửa chữa riêng, nên báo trước khi làm.
Nhắc khách lưu ảnh: với nhà đang xây hoặc sửa, khuyên chủ nhà chụp ảnh toàn bộ các bức tường có rãnh dây trước khi trát, có thước đo trong ảnh càng tốt.
Danh sách kiểm tra an toàn
☐ Đã hỏi chủ nhà, xem cả hai mặt tường, đánh dấu dải phía trên, phía dưới và giữa các ổ cắm, công tắc, đèn tường.
☐ Máy dò đủ pin, đã hiệu chỉnh và thử trên một tuyến đã biết.
☐ Đã bật công tắc liên quan trước khi quét chế độ AC; đã quét thêm chế độ kim loại.
☐ Vị trí khoan nằm ngoài vùng nghi có dây; nếu không, đã ngắt aptomat các mạch đi qua và đo xác nhận.
☐ Mạch cấp cho máy khoan có chống giật; máy khoan không nứt vỏ, dây nguồn không trầy.
☐ Đã đeo kính bảo hộ, khẩu trang; dùng đúng mũi và đúng chế độ khoan.
☐ Đã đặt cữ chặn độ sâu, không khoan sâu hơn chiều dài tắc kê.
☐ Biết cách xử lý khi khoan trúng: thả cò, không chạm mũi khoan, ngắt aptomat, không đóng lại để thử.
☐ Không quấn băng keo, không chôn mối nối trong tường; hộp nối có nắp mở được.
☐ Sau khi sửa đã đo thông mạch, cách điện, bấm TEST chống giật và ghi lại tuyến dây cho khách.
Câu hỏi thường gặp
Máy dò không báo gì thì có chắc là không có dây điện không?
Không. Chế độ dò dây có điện không thấy dây đã ngắt điện, dây trung tính, tiếp địa hoặc dây sau công tắc đang tắt; chế độ kim loại có thể bỏ sót dây nhỏ nằm sâu. Luôn kết hợp quan sát vị trí ổ cắm, công tắc, hỏi chủ nhà và ngắt điện khi phải khoan ở vùng nghi ngờ.
Có nên ngắt cầu dao tổng mỗi lần khoan tường không?
Không nhất thiết. Nếu vị trí khoan nằm xa mọi tuyến nghi ngờ thì không cần ngắt. Nếu phải khoan gần tuyến dây, nên ngắt aptomat các mạch đi qua vùng đó, hoặc ngắt tổng khi không rõ mạch nào. Lưu ý sau khi ngắt điện, máy dò chế độ dây có điện sẽ không còn báo nữa, nên phải dò và đánh dấu trước khi ngắt.
Khoan trúng dây mà không thấy gì xảy ra thì có cần sửa không?
Cần kiểm tra. Mũi khoan có thể làm rách vỏ cách điện mà chưa chạm lõi, nên lúc đầu mọi thứ vẫn bình thường nhưng về sau có thể rò điện, chống giật nhảy hoặc phát nóng. Nếu nhìn thấy vụn nhựa màu, vụn đồng hay mũi khoan bị hẫng vào ống, hãy ngắt điện, mở kiểm tra và sửa đúng cách.
Tường thạch cao có cần dò dây không?
Có. Dây trong vách thạch cao thường đi tự do giữa các thanh khung, có khi không luồn ống, nên vít, tắc kê dễ chạm vào dây. Dùng chế độ dò khung để tìm thanh khung, chế độ dò dây có điện để tìm dây, và tránh khoan ngay phía trên, phía dưới các hộp âm.
Bài tập thực hành
Bài 1 – Đọc tường: Chọn một bức tường trong nhà có ổ cắm, công tắc. Không dùng máy, chỉ bằng quan sát, dùng băng dính giấy đánh dấu các dải bạn cho là có dây. Sau đó dùng máy dò kiểm tra lại và so sánh: chỗ nào đúng, chỗ nào bạn đã bỏ sót?
Bài 2 – Hiểu giới hạn máy dò: Trên một tuyến dây đã biết (phía trên công tắc đèn), quét chế độ AC khi công tắc bật và khi công tắc tắt, rồi quét chế độ kim loại. So sánh vùng báo của từng lần.
Bài 3 – Xử lý tình huống khoan trúng: Trên bảng thực hành ở xưởng (không có điện), cùng thợ chính mô phỏng một đoạn dây bị khoan rách trong rãnh tường: cắt bỏ đoạn hỏng, đặt hộp nối có nắp, nối bằng cút nối, đo thông mạch và đo cách điện.
Kết luận
Khoan trúng dây điện âm tường có thể gây điện giật, chập cháy hoặc để lại lỗi rò điện ngầm khó tìm. Người thợ giỏi đọc bức tường trước, dùng máy dò nhưng hiểu giới hạn của nó, chọn vị trí tránh tuyến dây hoặc ngắt điện khi buộc phải khoan gần. Lỡ khoan trúng thì thả cò, ngắt điện, không đóng lại để thử, kiểm tra bằng dụng cụ đo và sửa bằng cách luồn dây mới hoặc nối trong hộp nối có nắp. Làm đúng, bạn vừa an toàn cho mình vừa giữ được niềm tin của khách.
