Nhà ở được mười lăm, hai mươi năm, ổ cắm hay nóng, dây ở hộp công tắc cứng như que, vỏ dây bóp vào là nứt, hoặc chủ nhà muốn tăng tải cho một phòng. Câu hỏi đầu tiên khách thường hỏi thợ điện là: "Có thay được dây điện âm tường mà không phải đục tường không?"
Câu trả lời trung thực là: được, nếu dây cũ được luồn trong ống liền mạch giữa các hộp và ống chưa bị bẹp, vỡ. Khi đó thợ có thể dùng chính dây cũ làm dây mồi để kéo dây mới vào, hoặc luồn dây mồi chuyên dụng từ hộp này sang hộp kia. Nhưng nếu dây được chôn thẳng vào vữa, không có ống, thì không thể rút ra được, và việc cố kéo chỉ làm đứt dây trong tường.
Bài này hướng dẫn thợ điện dân dụng và người học nghề cách khảo sát để biết có thay được hay không, cắt điện an toàn, đo đánh giá dây cũ, chọn dây mới, kéo dây bằng dây cũ hoặc dây mồi, xử lý khi dây bị kẹt, kiểm tra trước khi đóng điện và tư vấn khách. Đây là việc thay dây trong ống có sẵn sau khi tường đã trát, khác với việc đi dây âm tường mới trước khi trát.
An toàn trước hết: thay dây là công việc chạm trực tiếp vào lõi dây của mạch. Trước khi tháo bất kỳ thiết bị nào, cắt aptomat của mạch (nhà cũ thường nên cắt luôn aptomat tổng), khóa hoặc dán băng và treo biển "Đang sửa chữa", rồi kiểm tra lại bằng bút thử hoặc đồng hồ đã thử trên một nguồn đang có điện. Nhà cũ hay có dây của nhiều mạch đi chung một ống, nên không được tin rằng "cắt một aptomat là đủ". Nếu không chắc, hãy dừng lại và nhờ thợ có kinh nghiệm. Xem thêm 5 quy tắc an toàn trước khi chạm vào dây điện.
Khi nào nên thay dây điện âm tường?
Không phải cứ nhà cũ là phải thay toàn bộ dây. Những dấu hiệu sau cho thấy nên đánh giá kỹ và cân nhắc thay:
Vỏ dây chai cứng, nứt, giòn, bong khi mở hộp công tắc, ổ cắm. Bẻ nhẹ đầu dây thấy vỏ gãy vụn là dấu hiệu cách điện đã lão hóa.
Vỏ dây đổi màu, có vết cháy xém gần đầu đấu, mùi khét khi dùng tải lớn.
Đo điện trở cách điện thấp hoặc aptomat chống giật hay nhảy mà đã loại trừ thiết bị (xem phần đo bên dưới).
Tiết diện dây không còn phù hợp với tải: trước kia mạch chỉ cấp cho quạt, đèn, nay khách muốn dùng nồi cơm, ấm siêu tốc, lò vi sóng trên cùng mạch. Khi đó phải tính lại theo bài chọn tiết diện dây điện và aptomat cho từng mạch, không chỉ thay dây to hơn rồi giữ nguyên aptomat.
Mạch ổ cắm không có dây tiếp địa trong khi khách cần ổ cắm ba chấu cho máy giặt, tủ lạnh, bình nóng lạnh.
Dây bị chuột cắn, bị đinh hoặc mũi khoan xuyên trúng ở đoạn nằm trong ống.
Ngược lại, nếu chỉ một đầu dây ở ổ cắm bị cháy do tiếp xúc lỏng, thường chỉ cần cắt bỏ đoạn hỏng, tuốt lại đầu dây và thay ổ cắm, không cần thay cả tuyến.

Hình 1. Một đoạn cáp điện cũ có vỏ bọc bằng vải tráng màu bạc, sọc xanh lá, chạy dọc dầm gỗ rồi chui vào hộp điện kim loại tròn; ở chỗ uốn cong, lớp vỏ ngoài đã nứt nẻ thành nhiều vết, phủ đầy bụi. Đây là kiểu dây đi nổi trên trần ở nhà cũ tại Mỹ, không phải dây âm tường, nhưng cho thấy rõ hình ảnh cách điện đã lão hóa: khi mở hộp thấy vỏ dây nứt, giòn như thế này, cần đánh giá để thay dây. (Ảnh: Gazebo, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0)
Điều kiện để thay dây mà không đục tường
Trước khi báo khách "thay được", thợ phải trả lời được bốn câu hỏi:
Dây có nằm trong ống không? Mở mặt công tắc, ổ cắm, nhìn vào lòng hộp: thấy miệng ống ruột gà hoặc ống cứng thì có cơ hội. Thấy dây chui thẳng vào vữa, không có miệng ống, thì gần như chắc chắn không rút được.
Ống có liền mạch giữa hai điểm mở được không? Dây có thể đi từ hộp ổ cắm lên trần, qua một hộp nối, rồi mới tới hộp công tắc. Phải tìm được tất cả hộp trung gian, vì ở đó dây thường có mối nối.
Dây có trượt được trong ống không? Đây là phép thử quan trọng nhất (Bước 2 bên dưới).
Ống đủ rộng cho dây mới không? Nếu muốn thay dây to hơn hoặc thêm dây tiếp địa, tổng tiết diện dây mới phải còn vừa trong ống cũ.
Nếu một trong bốn điều kiện không đạt, hãy báo khách các phương án khác: đi dây nổi bằng nẹp nhựa, đi trên trần thạch cao, hoặc đục mở cục bộ chỉ một đoạn bị hỏng.
Dụng cụ và vật tư cần chuẩn bị
Bút thử điện và đồng hồ vạn năng (đã thử trên nguồn có điện trước khi dùng), xem cách dùng đồng hồ vạn năng cho thợ điện.
Máy đo điện trở cách điện (megomet) nếu có; nếu không có thì ít nhất đo thông mạch và đo chạm chập bằng đồng hồ vạn năng.
Dây mồi luồn dây: loại lõi nylon (sợi nhựa) hoặc thép lò xo, có đầu móc hoặc đầu có lỗ để buộc dây.
Dây dù hoặc dây cước để kéo kèm và để lại trong ống làm dây mồi cho lần sau.
Băng keo điện, kìm cắt, kìm tuốt dây, tua vít cách điện, đèn pin hoặc đèn đội đầu.
Chất bôi trơn kéo dây chuyên dụng (dạng gel, ghi rõ dùng cho dây cáp điện) nếu đoạn ống dài hoặc nhiều chỗ cua.
Dây mới đúng tiết diện, đủ màu theo chức năng, cắt dư ra mỗi đầu để đấu nối.
Bút đánh dấu, giấy ghi sơ đồ, nhãn dán dây.
Găng tay bảo hộ chống cắt khi kéo dây (đã cắt điện), kính bảo hộ khi thao tác gần mắt hoặc trên thang.

Hình 2. So sánh hai loại dây mồi luồn dây trên nền bê tông: sợi phía trên là dây mồi lõi nhựa (nylon) màu vàng, đầu có khuyên nhựa màu đen; sợi phía dưới là dây mồi bằng thép mảnh, đầu được uốn gập thành móc. Dây nylon mềm, ít làm xước ống và không dẫn điện; dây thép cứng hơn, đẩy được xa hơn nhưng dẫn điện, nên chỉ dùng khi mọi mạch đi trong ống đã được cắt điện và kiểm tra. (Ảnh: J.C. Fields, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0)
Quy trình thay dây âm tường từng bước
Bước 1: Khảo sát, lập sơ đồ tuyến dây
Đi cùng chủ nhà một vòng, ghi lại:
Mạch cần thay cấp cho những thiết bị nào, từ aptomat nào trong tủ điện.
Vị trí tất cả công tắc, ổ cắm, hộp nối, đèn trên mạch đó. Vẽ một sơ đồ đơn giản: ổ A → hộp nối B → ổ C.
Ước lượng chiều dài từng đoạn và số chỗ cua (góc vuông). Đoạn càng dài, càng nhiều cua thì càng khó kéo.
Hỏi chủ nhà trước đây có ai sửa, khoan, đóng đinh treo tranh trên tuyến này không.
Nếu nhà có bản vẽ điện, hãy xin xem (tham khảo bài đọc bản vẽ điện nhà ở). Nếu không có, dùng máy dò dây âm tường để ước lượng hướng đi của ống như hướng dẫn trong bài dò dây điện âm tường trước khi khoan, đục.
Bước 2: Cắt điện, tháo thiết bị và thử độ trượt của dây
Cắt aptomat của mạch. Nếu trong các hộp thấy có dây của mạch khác, cắt luôn các mạch đó hoặc cắt aptomat tổng. Treo biển, khóa tủ hoặc dán băng lên cần aptomat.
Tháo mặt công tắc, ổ cắm. Trước khi chạm tay vào đầu dây, đo kiểm tra lại: giữa các dây với nhau và giữa từng dây với đất (hoặc vỏ hộp kim loại, nếu có) không còn điện áp. Kiểm tra tất cả các dây, kể cả dây được cho là trung tính: nhà cũ có thể bị đấu ngược pha – trung tính, hoặc dùng cầu dao, aptomat chỉ cắt một cực.
Chụp ảnh cách đấu dây hiện tại ở từng hộp để lắp lại cho đúng.
Tháo dây khỏi thiết bị, tháo các mối nối trong hộp nối trung gian.
Thử độ trượt: ở một đầu, kéo nhẹ một sợi dây ra vài cm, nhờ người ở đầu kia quan sát xem sợi dây có chạy theo không. Rồi đẩy ngược lại. Nếu dây chạy qua lại được, đoạn ống này có thể thay. Nếu dây đứng im dù kéo vừa phải, có thể dây bị vữa chèn, ống bị bẹp, hoặc không có ống. Không giật mạnh: dây đứt giữa chừng thì sẽ mất luôn đường dẫn.
Bước 3: Đo đánh giá dây cũ (ghi kết quả để so sánh)
Đo trước khi thay giúp thợ có số liệu để giải thích với khách, và để biết vấn đề nằm ở dây hay ở thiết bị.
Thông mạch từng sợi: nối tạm hai đầu một cặp dây ở đầu xa, đo điện trở ở đầu gần. Kết quả phải nhỏ (vài ôm trở xuống với đoạn dây trong nhà – tham khảo). Không thông là dây đứt hoặc có mối nối hỏng ở hộp trung gian chưa tìm thấy.
Chạm chập: tháo hết thiết bị và tải, đo giữa pha – trung tính, pha – tiếp địa, trung tính – tiếp địa. Đồng hồ vạn năng phải báo hở mạch (OL).
Lưu ý khi đo với dây trung tính và tiếp địa: ở nhiều nhà, dây trung tính và dây tiếp địa được nối chung ở tủ tổng hoặc ở điểm đấu nguồn. Nếu mạch chỉ cắt bằng aptomat 1 cực, dây trung tính của mạch vẫn nối với trung tính cả nhà, nên phép đo trung tính – tiếp địa có thể báo thông dù dây không hỏng, và điện áp thử của máy đo cách điện sẽ đặt lên cả hệ thống. Vì vậy, khi đo cách điện, hãy tháo hai đầu dây của đoạn cần đo ra khỏi thiết bị ở cả hai phía (hoặc tách dây trung tính của mạch tại tủ) để đo riêng đoạn dây đó.
Điện trở cách điện: với máy đo cách điện, mạch điện 220 V trong nhà thường đo ở điện áp thử 500 V DC sau khi đã tháo hết tải, rút phích các thiết bị điện tử, ngắt đèn LED, công tắc thông minh (điện áp thử có thể làm hỏng chúng). Mức tối thiểu thường được dẫn theo IEC 60364-6 là 1 MΩ; dây tốt trong nhà thường cho kết quả cao hơn nhiều. Kết quả thấp, hoặc thấp dần khi giữ que đo, là dấu hiệu cách điện kém.
Đồng hồ vạn năng không thay thế được máy đo cách điện: nó chỉ phát hiện chập rõ ràng, không phát hiện cách điện suy giảm.
Bước 4: Chọn dây mới
Tiết diện: chọn theo tải và theo aptomat bảo vệ mạch. Không lắp dây nhỏ hơn dây cũ chỉ vì "dễ luồn". Nếu tăng tiết diện, aptomat có thể giữ nguyên hoặc tính lại, nhưng aptomat không bao giờ được lớn hơn khả năng chịu dòng của dây.
Loại dây: dây đồng một sợi cứng thì đẩy tốt nhưng khó qua cua gắt; dây nhiều sợi mềm thì qua cua dễ hơn. Ở nhiều nhà, thợ dùng dây đơn bọc PVC nhiều sợi cho tuyến luồn ống. Đọc thông số nhà sản xuất in trên vỏ dây (tiết diện, điện áp định mức).
Màu dây: pha một màu (thường nâu, đỏ hoặc đen), trung tính màu xanh dương, tiếp địa vàng – xanh lá. Dùng đúng màu giúp người sửa sau này không nhầm, xem thêm bài màu dây điện trong nhà.
Đủ dây cho mạch: dây pha, trung tính (và tiếp địa nếu có) của cùng một mạch phải đi chung một ống. Không đi dây pha một ống, dây trung tính một ống khác.
Kiểm tra độ đầy ống: một cách làm đơn giản là đo đường kính trong của ống ở miệng hộp và so với bó dây mới. Thông lệ quốc tế thường khuyên tổng tiết diện dây (tính cả vỏ) không vượt khoảng 40% tiết diện trong của ống (con số tham khảo, kiểm tra quy định áp dụng cho công trình). Ống càng chật, càng nhiều cua thì càng khó kéo và dây càng dễ bị trầy vỏ.
Cắt dư dây: mỗi đầu để dư khoảng 15–20 cm (tham khảo) để đấu nối thoải mái và cắt lại được nếu đầu dây bị trầy khi kéo.
Bước 5: Kéo dây mới bằng chính dây cũ
Đây là cách nhanh nhất khi dây cũ còn trượt được.
Chọn đầu kéo và đầu cấp: thường cấp dây mới ở đầu có không gian rộng (hộp nối trên trần, hộp lớn), kéo ở đầu kia. Cần hai người: một người cấp dây, một người kéo; hai người nói chuyện được với nhau (gọi điện thoại hoặc bộ đàm nếu ở hai tầng).
Tuốt đầu dây cũ khoảng 5–8 cm ở đầu cấp. Nếu có nhiều dây cũ, chọn sợi chắc nhất làm sợi kéo; các sợi còn lại cũng buộc chung để kéo ra cùng lúc.
Buộc dây mới so le: tuốt các đầu dây mới, móc từng sợi vào sợi dây cũ, các điểm móc lệch nhau vài cm để chỗ nối không phình to thành một cục. Buộc kèm một sợi dây dù vào bó.
Quấn băng keo điện chặt quanh chỗ nối thành một đầu thuôn nhọn, không để đầu lõi đồng chĩa ra (sẽ móc vào mối nối ống hoặc miệng ống).
Kéo đều tay, liên tục: người kéo kéo chậm, đều; người cấp nắn thẳng dây, đưa dây vào miệng ống theo đúng hướng ống, không để dây xoắn hay gập. Nếu cần, bôi một ít gel bôi trơn chuyên dụng lên đoạn dây sắp vào ống.
Khi thấy nặng tay: dừng lại, kéo lùi một chút rồi kéo tiếp. Không quấn dây quanh tay hoặc quanh tua vít để kéo mạnh: dây có thể đứt đột ngột làm người kéo ngã, nhất là khi đứng trên thang.
Khi đầu bó dây ra khỏi ống, tháo băng keo, kiểm tra vỏ dây mới ở đoạn đầu: nếu bị trầy, toạc vỏ đến lõi, cắt bỏ đoạn đó (vì vậy mới cần để dư dây).
Giữ lại sợi dây dù trong ống, buộc cố định ở hai đầu hộp, để sau này cần kéo thêm dây thì đã có sẵn dây mồi.
Bước 6: Khi không có dây cũ hoặc dây cũ bị đứt: dùng dây mồi
Chọn dây mồi phù hợp: ống ngắn, ít cua dùng dây mồi nylon; ống dài, nhiều cua có thể cần dây mồi thép lò xo. Dây mồi thép dẫn điện: chỉ dùng khi mọi mạch có dây trong ống, trong hộp đã được cắt điện và kiểm tra.
Luồn đầu dây mồi vào miệng ống, vừa đẩy vừa xoay nhẹ để đầu mồi vượt qua chỗ cua. Ghi nhớ chiều dài đã đẩy vào (đánh dấu trên dây mồi mỗi mét) để biết đầu mồi đang ở đâu.
Khi đầu mồi ra ở hộp bên kia, buộc dây mới vào đầu mồi như Bước 5 (so le, quấn băng keo thuôn) và kéo ngược về.
Nếu dây cũ bị đứt giữa ống: rút phần dây cũ còn lại ra ở cả hai đầu, đo chiều dài hai đoạn để ước lượng chỗ đứt, rồi luồn dây mồi lại từ đầu thuận lợi hơn.

Hình 3. Đầu của một dây mồi luồn dây kiểu lò xo: phần đầu bằng kim loại sáng, bo tròn để dễ trượt qua chỗ cua của ống, giữa có một lỗ dài để luồn và buộc dây cần kéo; phía sau là thân lò xo xoắn màu nâu sẫm. Buộc dây mới qua lỗ này rồi quấn băng keo thành đầu thuôn, không để đầu lõi đồng chĩa ra ngoài. (Ảnh: Esquilo, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0)
Bước 7: Xử lý khi dây bị kẹt trong ống
Dây kẹt giữa chừng là chuyện thường gặp khi thay dây nhà cũ. Xử lý theo thứ tự từ nhẹ đến nặng:
Kéo lùi rồi kéo tiếp: nhiều khi chỗ nối băng keo bị vướng mép mối nối ống. Lùi lại 20–30 cm, xoay bó dây rồi kéo lại.
Đổi hướng kéo: kéo từ đầu bên kia; hoặc đổi người cấp và người kéo.
Giảm kích thước bó dây: tách bớt dây, kéo từng sợi (mỗi lần kèm một sợi dây dù để kéo sợi tiếp theo).
Bôi trơn: tra gel bôi trơn chuyên dụng vào đầu bó dây. Không dùng dầu nhớt, mỡ bò hoặc hóa chất lạ, vì một số loại có thể làm hỏng vỏ PVC của dây hoặc ống.
Xác định vị trí kẹt: đo chiều dài dây đã vào ống, đối chiếu sơ đồ để biết chỗ kẹt nằm gần cua nào. Hỏi lại chủ nhà xem gần đó có treo tranh, gắn kệ, khoan tường không: ống có thể đã bị mũi khoan, đinh vít xuyên qua.
Mở cục bộ: nếu xác định ống bị bẹp, vỡ ở một điểm, đục mở một ô nhỏ đúng điểm đó, thay đoạn ống và lắp hộp nối có nắp nếu cần (để sau này kiểm tra được), thay vì đục cả tuyến.
Chuyển phương án: nếu đoạn ống quá dài, quá nhiều cua hoặc không xác định được chỗ kẹt, cân nhắc đi dây nổi bằng nẹp, xem bài đi dây điện nổi bằng nẹp nhựa, hoặc đi trên trần thạch cao.
Quy tắc quan trọng: không để mối nối dây nằm trong ống hoặc trong tường. Mỗi đoạn dây giữa hai hộp phải là một sợi nguyên. Mối nối chỉ nằm trong hộp có nắp mở ra kiểm tra được.
Bước 8: Đấu nối, đo kiểm tra và đóng điện
Đánh dấu dây ở từng hộp bằng nhãn hoặc băng keo màu nếu một hộp có nhiều mạch.
Đo kiểm dây mới trước khi đấu thiết bị: thông mạch từng sợi, không chạm chập giữa các sợi, điện trở cách điện (nếu có máy đo). Làm lúc này để nếu dây bị trầy vỏ trong ống thì còn rút ra thay được.
Đấu nối theo ảnh đã chụp và sơ đồ: mối nối trong hộp làm bằng cút nối, cầu đấu đạt chuẩn, xem bài nối dây điện đúng kỹ thuật. Siết chặt đầu cực ổ cắm, công tắc; không để lõi đồng lộ ra ngoài cực.
Lắp lại mặt thiết bị, gấp dây gọn trong hộp, không để dây bị mép hộp cứa.
Đóng điện và kiểm tra: đo điện áp tại ổ cắm, thử công tắc, thử từng thiết bị; bấm nút TEST của aptomat chống giật (nếu có) để chắc nó vẫn tác động.
Bàn giao: đưa chủ nhà sơ đồ mạch đã thay, cho biết ống nào đã có sẵn dây dù để kéo thêm dây sau này.

Hình 4. Một dãy bốn hộp âm tường màu đỏ trên tường đã sơn trắng: hai hộp bên trái có dây trắng cuộn gọn trong lòng hộp, hai hộp bên phải có các đầu dây màu nâu, xanh dương và vàng sọc xanh lá thò ra ngoài, nhiều đầu dây được bọc tạm băng keo xanh dương, một nhóm được quấn chung băng keo đen. Sau khi kéo dây xong, mỗi đầu dây chờ cần được đánh dấu mạch, đo kiểm tra rồi mới đấu thiết bị; đầu dây chưa đấu phải được bọc kín và không được cấp điện. (Ảnh: La Miko, Pexels)
Bảng đo kiểm và giá trị tham khảo
Phép đo | Dụng cụ | Cách làm | Kết quả mong đợi (tham khảo) | Nếu không đạt |
|---|---|---|---|---|
Kiểm tra không có điện | Bút thử, đồng hồ vạn năng (đã thử trên nguồn sống) | Đo giữa các dây và giữa từng dây với đất sau khi cắt aptomat | Không có điện áp | Tìm mạch còn cấp điện, cắt tiếp, không thao tác |
Thông mạch từng sợi | Đồng hồ vạn năng (thang Ω) | Nối tạm hai dây ở đầu xa, đo ở đầu gần | Điện trở nhỏ, vài ôm trở xuống với tuyến trong nhà | Dây đứt, mối nối hỏng ở hộp trung gian |
Chạm chập giữa các sợi | Đồng hồ vạn năng | Tháo hết tải, tách hai đầu đoạn dây khỏi thiết bị, đo L–N, L–PE, N–PE | Hở mạch (OL) | Dây chập, vỏ bị trầy, còn tải chưa tháo, N chưa tách khỏi hệ thống |
Điện trở cách điện | Máy đo cách điện, 500 V DC | Tháo hết tải và thiết bị điện tử, tách hai đầu đoạn dây, đo L–N, L–PE, N–PE | Không thấp hơn 1 MΩ (mức tối thiểu thường dẫn theo IEC 60364-6); dây tốt thường cao hơn nhiều | Tìm đoạn cách điện kém, thay dây |
Độ trượt dây cũ | Tay, hai người | Kéo nhẹ vài cm, quan sát đầu kia | Dây chạy theo, kéo đẩy qua lại được | Không giật mạnh; dùng dây mồi hoặc mở cục bộ |
Độ đầy ống | Thước kẹp hoặc so sánh | So đường kính trong ống với bó dây mới | Tổng tiết diện dây khoảng ≤ 40% tiết diện trong ống (thông lệ, tham khảo) | Giảm số dây, chia mạch, đổi phương án |
Sau khi đóng điện | Đồng hồ vạn năng, nút TEST RCD | Đo điện áp ổ cắm, thử tải, bấm TEST | Có điện áp lưới, thiết bị chạy, RCD nhảy khi bấm TEST | Cắt điện, kiểm tra lại đấu nối |
Các giá trị trên để tham khảo khi làm việc. Với công trình có thiết kế hoặc yêu cầu nghiệm thu riêng, làm theo hồ sơ thiết kế và hướng dẫn của nhà sản xuất thiết bị đo.
Ví dụ thực tế
Ví dụ 1 – Ổ cắm phòng khách hay nóng, dây cũ chai cứng. Nhà phố khoảng 20 năm. Thợ cắt aptomat tầng 1, đo lại không còn điện, mở ổ cắm thấy dây vỏ cứng, nứt ở đầu cực. Dây đi trong ống ruột gà từ ổ cắm lên hộp nối trên trần. Thử kéo thấy dây trượt. Thợ tháo hai đầu dây khỏi thiết bị và đo cách điện, kết quả thấp hơn hẳn các mạch khác trong nhà; thợ cho khách xem kết quả, báo khách và thay bằng dây mới cùng tiết diện, buộc kèm dây dù. Kéo hết khoảng 30 phút cho đoạn 4 m. Đo lại dây mới đạt, đấu ổ cắm mới, đóng điện, thử tải. Khách nhận lại tường nguyên vẹn.
Ví dụ 2 – Dây đứt giữa ống. Khi kéo một tuyến dài có ba chỗ cua, dây cũ đứt ở khoảng giữa. Thợ rút hai đoạn dây ra, đo được đoạn bên trái dài khoảng 2,5 m, khớp với vị trí một chiếc kệ treo tường chủ nhà mới khoan. Thợ dò lại vị trí ống, mở một ô nhỏ cạnh kệ, thấy ống bị mũi khoan xuyên thủng. Thợ thay đoạn ống, luồn dây mồi qua, kéo dây mới nguyên sợi giữa hai hộp. Chỉ phải trám lại một ô tường nhỏ thay vì đục cả tuyến.
Ví dụ 3 – Dây chôn thẳng trong vữa. Ở một phòng trọ cũ, mở công tắc thấy dây chui thẳng vào vữa, không có miệng ống. Kéo thử dây không nhúc nhích. Thợ dừng lại, giải thích với chủ nhà rằng không thể rút dây mà không đục, đề xuất bỏ tuyến cũ (cắt điện, bọc kín, ghi chú) và đi tuyến mới bằng nẹp nhựa sát trần, kèm báo giá cho từng phương án.
Tư vấn khách và báo giá
Nói rõ "có thể" chứ không hứa "chắc chắn": chỉ sau khi mở hộp và thử độ trượt mới biết thay được không đục hay không. Báo trước khả năng phải mở cục bộ một vài điểm.
Báo giá theo kịch bản: phương án A (kéo được bằng dây cũ), phương án B (phải dùng dây mồi, mất thêm thời gian), phương án C (phải mở cục bộ hoặc đi nổi). Khách dễ chấp nhận hơn khi biết trước.
Cho khách xem kết quả đo trước và sau khi thay, và đầu dây cũ chai cứng tháo ra.
Khuyên khách không tự khoan đóng đinh gần các tuyến dây đã biết; ghi chú sơ đồ để lần sau tiện kiểm tra. Xem thêm bài báo giá, nhận việc và làm việc với khách.
Những lỗi hay gặp khi thay dây âm tường
Chỉ cắt một aptomat trong khi ống có dây của mạch khác vẫn còn điện.
Giật mạnh dây cũ, làm đứt dây giữa ống và mất đường dẫn.
Buộc dây mới thành một cục to ở đầu, kẹt ngay cua đầu tiên.
Không để lại dây dù, lần sau lại phải luồn dây mồi từ đầu.
Đi dây pha và dây trung tính của cùng một mạch ở hai ống khác nhau.
Nối dây giữa đường rồi nhét mối nối vào trong ống hoặc trát kín trong tường.
Thay dây to hơn nhưng không kiểm tra aptomat, hoặc thay dây nhỏ hơn cho dễ luồn.
Không đo kiểm dây mới trước khi đấu, đến khi đóng điện mới phát hiện dây bị trầy vỏ trong ống.
Dùng dầu nhớt, xà phòng hoặc chất lạ thay cho chất bôi trơn kéo dây chuyên dụng.
Danh sách an toàn khi thay dây điện âm tường
Đã xác định đúng mạch, cắt aptomat của mạch (và các mạch có dây chung ống, hoặc aptomat tổng).
Đã khóa hoặc dán băng aptomat, treo biển "Đang sửa chữa", báo cho người trong nhà.
Đã thử bút thử hoặc đồng hồ trên nguồn có điện, rồi kiểm tra không còn điện ở mọi đầu dây trong hộp.
Dây mồi thép chỉ dùng khi mọi mạch trong ống đã cắt điện.
Đứng trên thang chắc chắn, có người giữ thang khi kéo dây ở hộp trên cao; không quấn dây quanh tay để kéo.
Đeo găng tay khi kéo dây, kính bảo hộ khi làm việc trên đầu.
Không có mối nối trong ống hoặc trong tường; mọi mối nối nằm trong hộp có nắp.
Dây pha, trung tính, tiếp địa của cùng mạch đi chung một ống, đúng màu.
Đã đo kiểm thông mạch, chạm chập, cách điện dây mới trước khi đóng điện.
Sau khi đóng điện đã thử tải và bấm nút TEST của aptomat chống giật.
Dừng lại và hỏi người có kinh nghiệm khi gặp tình huống không chắc chắn.
Câu hỏi thường gặp
Dây điện âm tường không có ống thì có thay được mà không đục không?
Gần như không. Dây chôn trực tiếp trong vữa bị vữa bám chặt, kéo sẽ đứt. Phương án thường dùng là bỏ tuyến cũ (cắt điện, bọc kín hai đầu, ghi chú lại) và đi tuyến mới bằng nẹp nổi, trên trần, hoặc đục rãnh mới có ống.
Có nên dùng dây cũ để kéo dây mới không?
Có, nếu dây cũ còn trượt được và còn chắc. Đây là cách nhanh nhất. Luôn buộc kèm một sợi dây dù: nếu dây cũ đứt giữa chừng, nhiều khi sợi dây dù đã kịp vào trong ống, hoặc ít nhất lần sau đã có dây mồi sẵn.
Có cần thay luôn ống luồn dây không?
Thường không, nếu ống còn thông và không bị bẹp, vỡ. Chỉ khi thử độ trượt không được và xác định ống hỏng ở một đoạn thì mới mở cục bộ để thay đoạn ống đó.
Muốn thay dây to hơn để tăng tải thì có luồn vừa không?
Phụ thuộc đường kính trong của ống cũ, số dây trong ống và số chỗ cua. Hãy đo ống và so với bó dây mới trước khi mua dây. Nếu ống quá chật, có thể phải đi một tuyến mới riêng cho tải lớn (ví dụ điều hòa, bình nóng lạnh thường nên có mạch và aptomat riêng).
Thay dây âm tường có cần hai người không?
Nên có. Một người cấp dây và nắn dây vào miệng ống, một người kéo ở đầu kia. Làm một mình dễ làm dây bị xoắn, gập, trầy vỏ, và khó biết khi nào nên dừng.
Có dùng xà phòng hoặc dầu ăn để bôi trơn khi kéo dây được không?
Không nên. Hãy dùng chất bôi trơn ghi rõ dùng cho kéo dây cáp điện. Các chất khác có thể làm hỏng vỏ cách điện hoặc để lại cặn, làm lần kéo sau khó hơn.
Bài tập thực hành
Bài 1 – Lập sơ đồ tuyến: Chọn một mạch trong nhà bạn hoặc nhà người quen (chỉ quan sát, không tháo thiết bị khi chưa có người hướng dẫn). Vẽ sơ đồ từ aptomat đến các ổ cắm, công tắc, đèn trên mạch; đánh dấu các hộp nối nghi có, ước lượng chiều dài và số cua từng đoạn.
Bài 2 – Luồn dây trên mô hình: Gắn một đoạn ống ruột gà dài 3–5 m có hai chỗ cua lên tấm ván. Luồn sẵn một sợi dây cũ. Tập: buộc dây mới so le vào dây cũ, quấn băng keo thuôn, kéo qua ống cùng một bạn, kèm một sợi dây dù. Ghi lại thời gian và vỏ dây có bị trầy không.
Bài 3 – Dùng dây mồi: Rút hết dây khỏi ống mô hình. Luồn dây mồi từ một đầu, đánh dấu chiều dài mỗi mét, kéo dây mới về. Thử thêm một chỗ cua gắt để cảm nhận lúc nào cần xoay đầu mồi.
Bài 4 – Đo kiểm: Dùng đồng hồ vạn năng đo thông mạch và chạm chập cho dây vừa kéo trên mô hình. Nếu có máy đo cách điện và người hướng dẫn, đo điện trở cách điện ở 500 V DC và ghi kết quả vào bảng như phần bảng đo ở trên.
Bài 5 – Tư vấn khách: Viết một đoạn ngắn giải thích cho chủ nhà vì sao cần mở hộp và thử độ trượt trước khi báo giá, kèm ba phương án A, B, C và rủi ro của từng phương án.
Kết luận
Thay dây điện âm tường không cần đục tường là việc làm được trong nhiều nhà, nhưng chỉ khi dây nằm trong ống liền mạch và còn trượt được. Thợ giỏi không hứa trước: thợ cắt điện và kiểm tra kỹ, thử độ trượt, đo dây cũ, chọn dây mới đúng tiết diện, kéo đều tay với đầu buộc thuôn gọn, để lại dây mồi, đo lại dây mới rồi mới đóng điện. Khi dây không có ống hoặc ống hỏng, hãy nói thật với khách và chọn phương án mở cục bộ hoặc đi nổi, thay vì cố kéo đứt dây trong tường.






