Nhà phố nhiều tầng dùng bồn nước trên mái rất hay gặp cảnh này: tầng 1, tầng 2 nước chảy khỏe, nhưng lên tầng trên cùng thì vòi sen chỉ rỉ rả, bình nóng lạnh cấp nước chậm, máy giặt báo lỗi thiếu nước. Lý do đơn giản: nước từ bồn mái chảy xuống nhờ độ cao, mà tầng trên cùng lại nằm ngay sát đáy bồn nên gần như không có áp. Lúc đó, khách thường nhờ thợ "lắp cái bơm tăng áp cho mạnh".
Bài này hướng dẫn lắp máy bơm tăng áp cho nhà bị nước yếu đúng kỹ thuật: khi nào thật sự cần bơm, chọn kiểu bơm (rơ le áp kèm bình tích áp, cảm biến lưu lượng, biến tần), cách suy nghĩ để chọn cỡ bơm, chọn vị trí đặt, đấu ống với van khóa trước – sau bơm, rắc co, van một chiều, lọc cặn, đường bypass, ống mềm chống rung, đồng hồ áp, lưu ý cho bình nóng lạnh, cấp điện an toàn, mồi nước, chạy thử và bàn giao cho khách. Bài không nêu hãng hay giá; mọi con số áp lực, lưu lượng trong bài chỉ để tham khảo, thông số thật luôn theo tài liệu và nhãn của hãng bơm, hãng thiết bị.
An toàn trước hết: máy bơm là thiết bị điện đặt gần nước. Cắt aptomat và kiểm tra lại bằng bút thử hoặc đồng hồ trước khi đụng vào dây, hộp điện hay mở nắp rơ le áp. Mạch cấp cho bơm phải có aptomat chống giật (RCBO/RCD) và dây tiếp địa; phần đấu điện nên do thợ điện có chuyên môn làm hoặc cùng làm. Không cho bơm chạy khô dù chỉ ít phút, và không chỉnh áp vượt quá mức chịu áp của ống, van, bình nóng lạnh.
Khi nào thật sự cần bơm tăng áp
Nước yếu không phải lúc nào cũng do thiếu áp
Trước khi lắp bơm, hãy loại trừ những nguyên nhân rẻ và dễ sửa hơn: bát sen, đầu vòi, lưới lọc bị đóng cặn; van khóa nhánh mở chưa hết hoặc bị kẹt; ống nhánh quá nhỏ, quá dài, nhiều co; van phao, ống ra của bồn bị nghẹt; khí đọng trong ống. Những lỗi này nếu không xử lý thì có bơm vẫn yếu, thậm chí bơm chạy ồn và hỏng nhanh hơn. Cách dò từng nguyên nhân đã có trong bài Vòi sen nước yếu: 7 bước tìm nguyên nhân từ bát sen đến bồn mái và bình nóng lạnh trên NAMBIN; bài này chỉ tập trung vào lắp bơm.
Dấu hiệu cho thấy nên lắp bơm
Tầng trên cùng hoặc nhà chỉ có một – hai tầng ngay dưới bồn mái, đồng hồ áp đo tại vòi gần như không lên, dù đường ống và vòi đều sạch.
Bồn mái không thể nâng cao thêm (kết cấu mái, thẩm mỹ, chi phí làm chân bồn).
Khách dùng thiết bị cần áp tối thiểu: sen cây tắm đứng, bình nóng lạnh cấp từ trên mái, máy giặt cửa ngang, vòi xịt, máy nước nóng trực tiếp. Mức áp tối thiểu của từng thiết bị in trong sách hướng dẫn của nó.
Một phép tính nhanh giúp giải thích cho khách: cứ khoảng 10 m chiều cao cột nước thì được khoảng 1 bar. Nếu đáy bồn chỉ cao hơn bát sen tầng trên cùng khoảng 1,5 m, áp tĩnh tại đó chỉ khoảng 0,15 bar, chưa tính tổn thất trên đường ống – thấp hơn nhiều so với mức các vòi sen thường được thiết kế để hoạt động tốt.
Không lắp bơm hút thẳng từ đường ống cấp nước của thành phố
Bơm tăng áp trong bài này hút nước từ bồn chứa (bồn mái hoặc bồn, bể đặt trong nhà), không hút trực tiếp từ đường ống của đơn vị cấp nước. Bơm hút thẳng từ ống chung có thể làm tụt áp của các nhà xung quanh, kéo cặn bẩn hoặc nước không sạch vào ống, và ở nhiều nơi không được phép. Trước khi nhận việc, hãy kiểm tra quy định của đơn vị cấp nước địa phương; nếu nhà cần thêm áp từ đường ống chung, phương án thường là cho nước vào bể hoặc bồn chứa trước rồi mới bơm.

Hình 1. Nhiều bồn nước nhựa màu đen đặt trên mái các dãy nhà dân san sát ở một khu dân cư tại New Delhi (Ấn Độ), có bồn kê trên khung sắt, phía trước là bức tường sân thượng cũ. Ở nhà dùng bồn mái, tầng trên cùng nằm gần đáy bồn nên cột nước tự chảy rất thấp – đây là chỗ hay cần bơm tăng áp. (Ảnh: BohunkaNika, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0; đã cắt khung bỏ người và làm mờ nhãn trên bồn)
Chọn kiểu bơm tăng áp
Trên thị trường có nhiều kiểu bơm tăng áp gia đình. Khác nhau chủ yếu ở cách bơm biết lúc nào phải chạy và lúc nào phải dừng.
Bơm điều khiển bằng rơ le áp kèm bình tích áp
Bơm chạy khi áp trong ống tụt xuống mức đóng (áp khởi động) và dừng khi áp lên tới mức ngắt. Bình tích áp có một túi hoặc màng ngăn giữa nước và khí nén, giữ lại một lượng nước có áp để mở vòi nhỏ hay rỉ nước nhẹ thì bơm không phải bật tắt liên tục. Kiểu này bền, dễ sửa, cấp được cho nhiều vòi, nhưng áp tại vòi dao động giữa mức đóng và mức ngắt, và áp nạp khí của bình phải đúng theo hãng (thường được chỉnh thấp hơn áp khởi động một chút; đo khi bình đã xả hết nước và bơm đã ngắt điện). Áp khí sai là nguyên nhân hàng đầu khiến bơm đóng ngắt liên tục.
Bơm cảm biến lưu lượng (flow switch)
Bơm tự chạy khi phát hiện có dòng nước chảy (mở vòi) và dừng khi hết dòng chảy. Ưu điểm là gọn, áp ổn định hơn kiểu rơ le, không cần bình lớn. Nhược điểm: phải có một lượng nước tự chảy tối thiểu qua bơm thì cảm biến mới nhận, nên nhà sản xuất thường yêu cầu mực nước trong bồn cao hơn bơm một khoảng tối thiểu; mở vòi quá nhỏ hoặc có rò rỉ nhỏ thì bơm có thể không chạy hoặc chạy hoài. Kiểu này hợp với nhà có bồn mái, bơm đặt ngay dưới bồn để tăng áp cho tầng trên.
Bơm biến tần
Bộ điều khiển thay đổi tốc độ động cơ để giữ áp gần như không đổi dù mở một hay nhiều vòi. Bơm khởi động êm, ít tiếng ồn, ít va đập nước, dễ cài đặt áp mong muốn trong phạm vi hãng cho phép. Đổi lại giá cao hơn, cần cài đặt đúng và bộ điều khiển điện tử nhạy với ẩm, nóng, sét lan truyền. Nhiều bơm biến tần vẫn cần một bình tích áp nhỏ theo hướng dẫn của hãng.
Bảng tham khảo: chọn kiểu bơm tăng áp
Kiểu bơm | Cách bật – tắt | Hợp với | Ưu điểm | Điểm cần lưu ý |
|---|---|---|---|---|
Rơ le áp + bình tích áp | Theo áp lực đặt trên rơ le | Nhà nhiều vòi, cần bền, dễ sửa | Cấu tạo đơn giản, thay linh kiện dễ | Áp dao động; phải kiểm tra áp khí bình định kỳ; cần van một chiều giữ áp |
Cảm biến lưu lượng | Theo dòng chảy qua bơm | Tăng áp cho tầng trên, bơm đặt dưới bồn mái | Gọn, áp tương đối đều, lắp nhanh | Cần mực nước tối thiểu trên bơm theo hãng; vòi mở nhỏ hoặc rò rỉ dễ gây lỗi |
Biến tần | Theo áp, điều chỉnh tốc độ động cơ | Nhà nhiều tầng, nhiều vòi dùng cùng lúc, cần êm | Áp ổn định, êm, tiết kiệm điện khi tải nhỏ | Giá cao; cần cài đặt đúng; bảo vệ bộ điều khiển khỏi ẩm, nóng, sét |

Hình 2. Một bình tích áp sơn xanh dương đặt trên đế cao su đen sát tường gạch; phía sau là động cơ máy bơm màu xanh xám, bên phải là các đầu nối ren bằng đồng, dây điện và ống mềm màu vàng. Ảnh chụp một hệ bơm nước mưa gia đình. Bình tích áp giữ một lượng nước có áp để bơm không phải bật lại mỗi khi mở vòi nhỏ; áp nạp khí trong bình chỉnh theo hướng dẫn của hãng. (Ảnh: Andrewa, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0; đã làm mờ logo, nhãn trên động cơ và cắt bỏ phần công tắc áp đang mở nắp)
Tính cỡ bơm theo cách của thợ
Không có công thức "nhà mấy tầng thì bơm bao nhiêu W". Hãy làm theo trình tự sau:
Bước 1: Đếm số vòi có thể dùng cùng lúc
Hỏi khách giờ cao điểm trong nhà thế nào: hai người tắm cùng lúc ở hai tầng, một người rửa bát, máy giặt đang lấy nước? Cộng lưu lượng của những điểm dùng cùng lúc. Lưu lượng từng thiết bị lấy trong sách hướng dẫn; nếu không có, có thể ước lượng tham khảo một vòi sen phổ thông khoảng 6–12 lít/phút, một vòi lavabo ít hơn. Đây chỉ là con số tham khảo để hình dung.
Bước 2: Xác định áp cần có tại vòi xa nhất
Vòi xa nhất thường là vòi cao nhất hoặc cuối đường ống. Mức áp mong muốn tại vòi lấy theo yêu cầu của thiết bị (sen, máy giặt, bình nóng lạnh). Cần tính thêm phần chênh cao giữa bơm và vòi đó (nếu vòi cao hơn bơm) và tổn thất trên ống, co, van.
Bước 3: Đọc đường đặc tính và nhãn bơm
Mỗi bơm có đường đặc tính (lưu lượng – cột áp) trong catalogue và thông số trên nhãn: công suất, điện áp, lưu lượng lớn nhất, cột áp lớn nhất, áp làm việc tối đa, nhiệt độ nước cho phép. Chọn bơm sao cho tại lưu lượng cần dùng, cột áp bơm vẫn đủ cho vòi xa nhất. Đừng chỉ nhìn "cột áp tối đa" in to trên hộp: con số đó đạt được khi lưu lượng gần bằng không.
Bước 4: Không chọn quá lớn
Bơm quá lớn làm áp tăng vọt khi chỉ mở một vòi, đóng ngắt nhiều, ồn, dễ làm hở mối nối, xì van phao trong két nước bồn cầu, và có thể vượt mức chịu áp của bình nóng lạnh. Nếu phân vân giữa hai cỡ, hỏi đại lý kỹ thuật của hãng với số liệu cụ thể của nhà.
Chọn vị trí đặt bơm
Khô ráo, thoáng khí, có che mưa nắng. Không nhốt bơm trong hộp kín không có lỗ thông gió vì động cơ sẽ quá nóng. Trên sân thượng, làm mái che hoặc hộp che có khe thoáng và lối nước thoát dưới chân.
Gần ống ra của bồn mái, ống hút càng ngắn, thẳng càng tốt; hoặc đặt ở tầng ngay dưới bồn nếu mái không có chỗ. Ống từ bồn xuống bơm không nên nhỏ hơn cỡ cổng vào của bơm.
Với bơm cảm biến lưu lượng, đáy bồn phải cao hơn bơm ít nhất bằng khoảng cách tối thiểu hãng yêu cầu; đặt bơm sát ngay dưới đáy bồn thì có thể không đủ để cảm biến hoạt động.
Dễ bảo trì: chừa chỗ để mở nắp mồi, vệ sinh lọc, tháo bơm ra bằng rắc co, đứng thao tác an toàn (không bắt thợ trèo ra mép mái không có lan can).
Chống rung, chống ồn: đặt bơm lên bệ chắc (bệ bê tông nhỏ, khung thép) có đệm cao su; không bắt bơm trực tiếp vào tường giáp phòng ngủ; dùng ống mềm chống rung hoặc khớp nối mềm ở hai đầu bơm nếu hãng cho phép.
Không ngập nước: kê bơm cao hơn sàn, có chỗ thoát nước khi xả lọc, xả bơm. Hộp điện, ổ cắm đặt cao hơn bơm và tránh tia nước bắn.
Tình huống thực tế: bơm đặt trong hộp kín bị nhảy bảo vệ nhiệt
Một nhà 4 tầng nhờ thợ cũ lắp bơm tăng áp trong hộp tôn kín trên sân thượng "cho khỏi mưa". Mùa nắng, cứ trưa là bơm tự ngắt vì quá nhiệt, khách tưởng bơm hỏng. Cách xử lý: làm lại hộp che có khe thông gió, mái che nhô ra để mưa không tạt, kê bơm cao lên đế cao su. Sau đó bơm chạy ổn định, không cần thay.
Sơ đồ đấu ống chuẩn cho bơm tăng áp
Thứ tự lắp theo chiều nước chảy
Tính từ bồn mái đi xuống, một cụm bơm tăng áp đầy đủ thường gồm:
Van khóa tổng của bồn (ngay ở đầu ra bồn) – để khóa nước khi cần sửa bất cứ thứ gì phía dưới.
Tê chia đường bypass – một nhánh đi vào cụm bơm, một nhánh đi đường vòng.
Van khóa trước bơm (van bi tay gạt là phổ biến).
Lọc cặn (lọc Y hoặc cốc lọc) – giữ cát, cặn bồn không vào cánh bơm và cảm biến. Hướng mũi tên trên thân lọc phải trùng chiều nước chảy; đặt ở chỗ mở được nắp vệ sinh. Lọc nằm sau van khóa trước bơm nên khi vệ sinh chỉ cần khóa van trước và sau bơm, không phải khóa cả bồn. Lọc cũng gây tổn thất áp, nhất là khi bẩn; nếu bơm cảm biến lưu lượng yếu đi, hãy kiểm tra lọc đầu tiên.
Rắc co – để tháo bơm mà không phải cắt ống.
Ống mềm chống rung hoặc khớp nối mềm (nếu dùng) – loại chịu áp phù hợp, không gập.
Máy bơm – đúng chiều mũi tên in trên thân (cổng vào, cổng ra).
Van một chiều – nếu bơm chưa có sẵn. Nhiều bơm tăng áp gia đình đã có van một chiều trong thân; đọc sách hướng dẫn trước khi lắp thêm.
Ống mềm, rắc co phía đầu ra.
Đồng hồ áp – đặt sau bơm, chỗ dễ nhìn; có thể thêm một đồng hồ trước bơm để biết áp nước vào.
Bình tích áp, rơ le áp – nếu là bơm rời, lắp theo sơ đồ của hãng.
Van khóa sau bơm.
Tê nhập đường bypass – trở lại ống chính đi xuống nhà.
Đường bypass: để nhà vẫn có nước khi bơm hỏng
Đường bypass là một đoạn ống song song với cụm bơm, đi từ tê chia (trước van khóa trước bơm) tới tê nhập (sau van khóa sau bơm). Trên bypass lắp một van khóa và nên có một van một chiều, chiều mũi tên từ phía bồn đi về phía nhà.
Khi bơm đang làm việc: quy tắc an toàn nhất là đóng van bypass. Nếu bypass để mở mà không có van một chiều, nước có áp sau bơm sẽ chảy vòng qua bypass về lại đầu hút, áp không lên mà bơm vẫn chạy (với bơm rơ le áp còn làm bơm đóng ngắt bất thường).
Với bơm cảm biến lưu lượng: luôn để van bypass đóng khi dùng bơm. Nếu bypass mở, lúc vừa mở vòi nước sẽ đi tắt qua bypass (đường ít cản trở hơn), dòng qua bơm quá nhỏ và cảm biến có thể không nhận, bơm không chạy.
Với bơm rơ le áp hoặc biến tần: khi bypass có van một chiều đúng chiều, có thể để van bypass mở nếu hãng không cấm: lúc bơm chạy, áp phía nhà cao hơn phía bồn nên van một chiều tự đóng; lúc mất điện, nước tự chảy qua bypass xuống nhà. Sau khi chọn cách này, phải thử lại bơm vẫn khởi động, dừng bình thường.
Khi bơm hỏng hoặc tháo bơm đi sửa: tắt aptomat bơm, khóa van trước và sau bơm, mở van bypass, tháo rắc co mang bơm đi. Nhà vẫn có nước tự chảy như lúc chưa có bơm.
Dù chọn cách nào, hãy ghi rõ trạng thái bình thường của van bypass (mở hay đóng) trên thẻ treo cho khách.
Van một chiều đặt đúng chiều
Van một chiều chỉ cho nước đi theo chiều mũi tên in trên thân. Lắp ngược thì nước không qua được, bơm chạy mà không có nước ra và dễ nóng hỏng. Trước khi quấn băng tan, đặt van lên và đối chiếu mũi tên với chiều nước chảy. Với bơm rơ le áp, van một chiều sau bơm giúp giữ áp trong ống và bình khi bơm dừng; nếu van này kẹt hở, áp tụt nhanh và bơm bật tắt liên tục.
Cỡ ống, làm kín và đỡ ống
Giữ cỡ ống đầu vào bằng hoặc lớn hơn cổng hút của bơm; đầu ra không nên nhỏ hơn cổng ra.
Mối ren quấn băng tan hoặc dùng keo ren dành cho nước sạch, quấn đúng chiều ren; không siết quá tay vào cổng ren nhựa của bơm.
Ống phải có giá đỡ riêng, không để bơm gánh trọng lượng ống; ống mềm chống rung chỉ có tác dụng khi hai đầu ống được giữ chắc.
Tránh tạo túi khí: đoạn ống từ bồn xuống bơm đi dốc đều, không có đoạn vồng lên cao rồi xuống lại.

Hình 3. Đoạn ống cấp nước gắn sát tường: hai van bi tay gạt màu đỏ (một van trên nhánh đứng nối với ống nhựa trắng, một van trên ống chính nằm ngang), một tê đồng, một rắc co và bên phải là cốc lọc cặn bằng đồng có lưới lọc. Cụm van khóa – rắc co – lọc như vậy cũng là cách bố trí hợp lý ở đầu vào máy bơm tăng áp: khóa được hai đầu và tháo, vệ sinh thiết bị mà không phải xả cả hệ thống. (Ảnh: NVgt156, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0; đã xóa logo trên tay van và dấu hãng trên phụ kiện)
Bảng tham khảo: vị trí và nhiệm vụ của từng phụ kiện
Phụ kiện | Vị trí | Nhiệm vụ | Lỗi hay gặp |
|---|---|---|---|
Van khóa trước bơm | Ngay sau tê chia bypass | Cô lập bơm, lọc khi sửa, vệ sinh | Bỏ qua để tiết kiệm, mỗi lần sửa phải xả cả bồn |
Lọc cặn | Giữa van khóa trước bơm và bơm | Bảo vệ cánh bơm, cảm biến | Lắp ngược chiều; đặt chỗ không mở được nắp; lâu ngày không vệ sinh |
Rắc co | Hai đầu bơm | Tháo bơm không cần cắt ống | Đặt quá sát thân bơm, không đủ chỗ xoay cờ lê |
Ống mềm chống rung | Hai đầu bơm | Giảm rung, ồn truyền vào ống, tường | Dùng ống không chịu áp; để ống gánh lực |
Van một chiều | Sau bơm (nếu bơm chưa có) và trên bypass | Giữ áp, chặn dòng ngược | Lắp ngược mũi tên; lắp chồng không cần thiết |
Đồng hồ áp | Sau bơm | Đọc áp đóng, ngắt, phát hiện quá áp | Không lắp, chỉnh áp "theo cảm giác" |
Van khóa sau bơm | Trước tê nhập bypass | Cô lập bơm phía đầu ra | Nhầm với van bypass khi bàn giao |
Van khóa bypass | Trên đường bypass | Cấp nước khi bơm hỏng hoặc tháo đi | Để mở khi bơm chạy (nhất là bơm cảm biến lưu lượng, hoặc bypass không có van một chiều) |
Lưu ý cho bình nóng lạnh và đường nước nóng
Bơm tăng áp làm tăng áp cho tất cả những gì nằm phía sau nó, kể cả bình nóng lạnh.
Tăng áp cho cả nhánh lạnh và nhánh cấp vào bình nóng lạnh. Nếu chỉ tăng áp cho đường lạnh mà đường vào bình nóng vẫn tự chảy, sen trộn sẽ bị lệch áp: nước lạnh át nước nóng, nhiệt độ lúc nóng lúc lạnh. Vì vậy thường đặt bơm trên ống chính, trước khi chia ra nhánh lạnh và nhánh vào bình.
Đọc áp làm việc tối đa trên nhãn bình nóng lạnh. Áp sau bơm (kể cả lúc cao nhất, tức áp ngắt của rơ le) phải thấp hơn mức này với khoảng dư hợp lý theo hãng. Nếu bơm có thể đẩy áp cao hơn mức bình chịu, giảm áp cài đặt hoặc lắp van giảm áp theo hướng dẫn của hãng bình.
Van an toàn của bình (thường đi kèm bình) phải được lắp đúng vị trí hãng chỉ định, ống xả dẫn tới chỗ thoát; không bịt, không thay bằng van khác. Khi áp tăng, việc van an toàn nhỏ giọt lúc bình đang đun có thể là bình thường theo hãng, nhưng xả liên tục là dấu hiệu áp quá cao – cần kiểm tra lại.
Nếu nhà dùng bình năng lượng mặt trời trên mái, đọc kỹ giới hạn áp của loại bình đó; nhiều loại không chịu áp và không được nối sau bơm tăng áp.
Cấp điện cho bơm an toàn
Phần này chỉ nêu những yêu cầu tối thiểu để thợ nước biết và phối hợp; đấu nối điện nên do thợ điện có chuyên môn làm hoặc cùng làm, theo sách hướng dẫn của bơm.
Mạch riêng cho bơm từ tủ điện, có aptomat phù hợp với công suất và dòng khởi động của bơm, cộng thêm chống giật (RCBO hoặc RCD).
Tiếp địa vỏ bơm bằng dây tiếp địa riêng, đấu vào cọc tiếp địa của nhà. Không dùng ống nước làm dây tiếp địa.
Dây đi trong ống luồn, cố định chắc; không để dây nằm dưới sàn ướt, không vắt qua ống nước có thể đọng sương.
Ổ cắm hoặc hộp đấu dây đặt cao hơn bơm, có nắp che, cấp bảo vệ chống nước (IP) phù hợp với chỗ lắp ngoài trời hoặc nơi ẩm; hướng lỗ luồn dây xuống dưới để nước không chảy theo dây vào hộp.
Nếu bơm có bảo vệ chạy khô, quá nhiệt sẵn thì giữ nguyên, không tháo bỏ. Nếu không, có thể bàn với khách lắp thêm bảo vệ cạn nước theo hướng dẫn của hãng (ví dụ phao báo cạn ở bồn) để bơm không chạy khi bồn hết nước.
Khi bơm chạy mà không lên áp, kêu ù, làm nhảy aptomat, xem thêm bài phần điện Máy bơm nước không chạy, kêu ù không quay hoặc làm nhảy aptomat.
Mồi nước, chạy thử và chỉnh áp
Bước 1: Kiểm tra trước khi cấp nước
Đối chiếu lại toàn bộ cụm: chiều mũi tên bơm, lọc, van một chiều; rắc co đã siết; ống có giá đỡ; điện chưa cấp. Đóng van bypass, mở van khóa trước bơm, tạm đóng van khóa sau bơm.
Bước 2: Mồi nước và xả khí
Với bơm đặt dưới bồn, nước tự chảy vào bơm. Mở nút xả khí hoặc nút mồi trên thân bơm (theo sách hướng dẫn) cho tới khi nước chảy ra liên tục, không còn bọt khí, rồi vặn chặt lại. Không cấp điện khi thân bơm chưa đầy nước. Bơm chạy khô có thể làm hỏng phốt cơ khí chỉ trong thời gian ngắn.
Bước 3: Chạy lần đầu
Cấp điện, mở từ từ van khóa sau bơm, mở một vài vòi ở tầng trên cùng để đẩy khí ra khỏi ống. Lúc đầu nước có thể phì hơi, bắn mạnh – đó là khí trong ống. Chạy đến khi nước ra đều.
Bước 4: Kiểm tra rò rỉ, tiếng ồn, độ rung
Lấy khăn khô lau từng mối nối, rắc co, cổng bơm rồi quan sát vài phút.
Nghe tiếng bơm: tiếng rít, lạch xạch, tiếng sỏi lăn trong bơm thường là còn khí, thiếu nước đầu vào hoặc lọc nghẹt – dừng ngay để kiểm tra.
Sờ ống, tường gần bơm: rung truyền mạnh là do bệ chưa chắc, thiếu đệm cao su hoặc ống bị gồng.
Bước 5: Đọc áp và chỉnh trong phạm vi hãng
Đóng hết vòi, xem đồng hồ: bơm phải dừng ở mức áp ngắt (bơm rơ le áp, biến tần) hoặc dừng khi hết dòng chảy (bơm cảm biến lưu lượng). Mở một vòi nhỏ rồi một vòi lớn, quan sát áp và số lần bơm bật tắt.
Nếu cần chỉnh áp trên rơ le: cắt điện trước khi mở nắp rơ le, vặn vít chỉnh từng chút theo sơ đồ của hãng, đậy nắp rồi mới cấp điện thử lại. Chỉ chỉnh trong khoảng hãng cho phép và không vượt mức chịu áp của ống, van, bình nóng lạnh. Với bơm biến tần, cài áp qua bảng điều khiển theo sách hướng dẫn. Áp tại vòi khoảng 1,5–3 bar thường đủ dùng thoải mái cho sinh hoạt (tham khảo, theo yêu cầu của thiết bị và hãng bơm); cao hơn không phải lúc nào cũng tốt.
Nếu bơm cứ bật tắt liên tục, chạy mãi không dừng, xem bài Máy bơm tăng áp chạy liên tục hoặc tự bật tắt liên tục: 7 bước tìm nguyên nhân và cách khắc phục.
Bước 6: Thử bypass
Tắt aptomat bơm, mở van bypass, mở vòi tầng trên: nước phải chảy tự nhiên như trước khi có bơm. Sau đó đưa van bypass về đúng trạng thái làm việc đã chọn, bật lại bơm và kiểm tra bơm vẫn khởi động, dừng bình thường.

Hình 4. Đồng hồ áp lực mặt tròn thang 0–4 bar lắp trên đầu ren của một ống kim loại: kim đen chỉ khoảng 2,2 bar, kim đỏ là kim đánh dấu chỉnh tay đang ở khoảng 1 bar, mặt đồng hồ có cung xanh và vạch đỏ ở mức 3 bar. Gắn một đồng hồ như vậy sau bơm giúp đọc áp lúc bơm đóng, ngắt và phát hiện áp vượt mức cho phép của ống và thiết bị. (Ảnh: Omnibus-Trip, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0; đã làm mờ ký hiệu nhà sản xuất)
Tình huống thực tế: lắp bơm xong sen tầng 3 nóng lạnh thất thường
Nhà 3 tầng, bơm cảm biến lưu lượng được lắp trên nhánh nước lạnh đi xuống tầng 3, còn đường vào bình nóng lạnh vẫn lấy từ ống tự chảy. Khi tắm, nước lạnh mạnh hẳn lên, nước nóng yếu, sen trộn lúc lạnh buốt lúc ấm. Thợ sửa lại bằng cách dời bơm về ống chính ra từ bồn, trước tê chia nhánh lạnh và nhánh vào bình, kiểm tra áp ngắt thấp hơn mức chịu áp ghi trên nhãn bình. Sau đó nhiệt độ ổn định.
Tình huống thực tế: bơm cảm biến không chạy khi mở vòi nhỏ
Bơm đặt ngay sát đáy bồn mái, mở vòi lavabo nhỏ thì bơm không chạy, mở vòi sen to thì chạy. Kiểm tra sách hướng dẫn thấy hãng yêu cầu chiều cao nước tối thiểu trên bơm lớn hơn khoảng cách thực tế. Có hai cách: hạ bơm xuống tầng dưới (đường ống cho phép) hoặc đổi sang bơm rơ le áp/biến tần. Khách chọn hạ bơm, thêm hộp che và lối thoát nước.
Lỗi lắp đặt thường gặp
Lỗi | Hậu quả | Cách làm đúng |
|---|---|---|
Lắp bơm khi chưa xử lý vòi, ống nghẹt | Bơm chạy mà nước vẫn yếu, tốn điện, ồn | Kiểm tra, vệ sinh vòi, van, ống trước |
Bơm hút thẳng từ ống cấp nước chung | Ảnh hưởng nhà khác, nguy cơ bẩn nước, có thể vi phạm quy định | Bơm từ bồn, bể chứa; kiểm tra quy định của đơn vị cấp nước địa phương |
Không có van khóa, rắc co hai đầu bơm | Sửa bơm phải xả cả bồn, cắt ống | Đủ van khóa và rắc co trước – sau bơm |
Không có bypass | Mất điện, hỏng bơm là cả nhà mất nước | Làm bypass có van khóa và van một chiều |
Van một chiều lắp ngược | Không có nước qua, bơm nóng hỏng | Đối chiếu mũi tên với chiều nước chảy trước khi lắp |
Chỉ tăng áp nhánh lạnh | Sen nóng lạnh thất thường | Đặt bơm trên ống chính trước khi chia nhánh nóng – lạnh |
Chạy bơm khi chưa mồi, bồn cạn | Hỏng phốt, cánh bơm | Mồi đầy nước, có bảo vệ chạy khô hoặc báo cạn |
Bơm trong hộp kín, đặt dưới sàn ướt | Quá nhiệt, chập điện, rỉ sét | Chỗ khô, thoáng, kê cao, có che |
Thiếu chống giật, tiếp địa | Nguy cơ điện giật | Mạch riêng có RCBO/RCD, tiếp địa vỏ bơm |
Chỉnh áp quá cao | Rò mối nối, xả van an toàn bình nóng lạnh, hỏng van phao | Chỉnh trong khoảng hãng cho phép, có đồng hồ áp |
Danh sách kiểm tra an toàn
Đã khóa van tổng bồn và xả áp trước khi cắt, tháo ống.
Đã cắt aptomat và kiểm tra mất điện trước khi đụng vào phần điện, mở nắp rơ le.
Mạch bơm có aptomat chống giật (RCBO/RCD) và dây tiếp địa vỏ bơm.
Hộp điện, ổ cắm đặt cao, có che, cấp chống nước phù hợp, dây trong ống luồn.
Bơm đã mồi đầy nước, xả hết khí trước khi cấp điện; có bảo vệ chạy khô hoặc phương án báo cạn.
Áp ngắt thấp hơn mức chịu áp của ống, van và bình nóng lạnh; van an toàn của bình đúng vị trí, ống xả thông.
Bơm không hút trực tiếp từ đường ống cấp nước chung; đã kiểm tra quy định của đơn vị cấp nước địa phương.
Chỗ thao tác trên mái an toàn, có lan can hoặc dây an toàn khi làm gần mép mái; không làm khi trời mưa, sấm sét.
Đã thử bypass và các van khóa hoạt động đúng.
Bàn giao và hướng dẫn khách
Phần bàn giao quyết định khách có dùng bơm bền hay không. Hãy chỉ tận tay:
Vị trí từng van và trạng thái bình thường của nó (mở hay đóng); treo thẻ ghi chú lên van bypass.
Cách chuyển sang bypass khi bơm hỏng hoặc mất điện lâu: tắt aptomat bơm, khóa van trước và sau bơm, mở van bypass; khi bơm dùng lại thì làm ngược lại.
Cách ngắt bơm khẩn cấp: aptomat nào trong tủ điện; nên dán nhãn "Bơm tăng áp".
Bảo trì đơn giản: vệ sinh lưới lọc định kỳ (tùy độ bẩn nước bồn), xem đồng hồ áp xem có bất thường, kiểm tra áp khí bình tích áp theo chu kỳ hãng khuyến cáo, giữ khu vực bơm khô ráo; súc rửa bồn mái định kỳ (xem bài Vệ sinh, súc rửa bồn nước mái và bể ngầm) – khi súc bồn phải tắt bơm.
Dấu hiệu cần gọi thợ: bơm chạy liên tục khi không ai dùng nước, bật tắt liên tục, kêu lạ, rò nước ở thân bơm, nhảy aptomat.
Đưa khách sách hướng dẫn, phiếu bảo hành; ghi lại áp đã cài đặt và ngày lắp.
Nếu nhà đang xây mới và còn chọn được vị trí bồn, bơm, bình nóng lạnh từ đầu, xem thêm bài Lắp máy bơm, bồn nước mái và bình nóng lạnh cho nhà phố.
Câu hỏi thường gặp
Lắp bơm tăng áp có làm nước mạnh ở mọi tầng không?
Bơm chỉ tăng áp cho phần đường ống nằm phía sau nó. Nếu bơm đặt trên ống chính ngay dưới bồn thì mọi tầng đều được tăng áp; các tầng dưới vốn đã có áp cao từ độ cao cột nước nên sẽ mạnh hơn nữa. Khi đó cần kiểm tra áp ở tầng thấp nhất không vượt mức chịu áp của thiết bị; nếu vượt, có thể tách riêng nhánh tầng trên hoặc dùng van giảm áp cho tầng dưới theo hướng dẫn của hãng.
Có cần lắp thêm van một chiều nếu bơm đã có sẵn?
Nếu bơm đã có van một chiều trong thân (ghi trong sách hướng dẫn) thì thường không cần lắp thêm ở đầu ra; lắp chồng chỉ thêm tổn thất áp và thêm một chỗ có thể kẹt. Van một chiều trên đường bypass là chuyện khác, vẫn nên có.
Bơm cảm biến lưu lượng hay rơ le áp, loại nào tốt hơn?
Không có loại tốt nhất cho mọi nhà. Bơm cảm biến gọn, áp đều, hợp với nhà có bồn mái và chỉ cần tăng áp tầng trên, nhưng cần đủ chiều cao nước tối thiểu. Bơm rơ le áp kèm bình bền, dễ sửa, chịu được rò rỉ nhỏ tốt hơn nhưng áp dao động. Biến tần êm và ổn định nhất nhưng đắt. Chọn theo cách dùng nước của nhà và yêu cầu của hãng.
Đặt bơm ngoài trời trên sân thượng có được không?
Được, nếu bơm được hãng cho phép lắp ngoài trời hoặc có hộp che mưa nắng thông thoáng, kê cao tránh đọng nước, hộp điện chống nước phù hợp và mạch điện có chống giật, tiếp địa. Không bọc kín bơm bằng bạt hay hộp kín.
Áp lực bao nhiêu là vừa?
Mức vừa là mức đủ cho thiết bị khó tính nhất trong nhà hoạt động tốt và vẫn thấp hơn mức chịu áp của ống, van, bình nóng lạnh. Nhiều nhà thấy dễ chịu với áp tại vòi khoảng 1,5–3 bar (tham khảo); con số cụ thể luôn theo sách hướng dẫn của bơm và thiết bị.
Mất điện thì sao?
Nhà vẫn có nước tự chảy từ bồn qua đường bypass, chỉ yếu như lúc chưa có bơm. Nếu van bypass bình thường để đóng (bắt buộc với bơm cảm biến lưu lượng), khách mở van bypass bằng tay khi mất điện lâu và đóng lại khi có điện, trước khi dùng bơm. Nếu thợ đã làm bypass có van một chiều và để van mở (chỉ với bơm rơ le áp, biến tần khi hãng cho phép), nước tự chảy mà khách không cần làm gì.
Có thể tự lắp bơm tăng áp không?
Phần ống nước đơn giản, nhưng phần điện, chọn cỡ bơm và chỉnh áp cần hiểu biết kỹ thuật. Sai sót có thể gây điện giật, hỏng bình nóng lạnh hoặc ngập nước. Nên nhờ thợ nước và thợ điện có chuyên môn.
Bài tập thực hành
Vẽ sơ đồ cụm bơm: trên giấy, vẽ cụm bơm tăng áp từ bồn mái gồm van khóa tổng, lọc, van khóa trước – sau bơm, rắc co, ống mềm, bơm, van một chiều, đồng hồ áp, bypass có van khóa và van một chiều. Đánh mũi tên chiều nước chảy cho từng van, lọc.
Tính áp tĩnh: đo chiều cao từ đáy bồn mái tới bát sen ở từng tầng của một ngôi nhà thật, quy đổi ra bar (khoảng 10 m ≈ 1 bar) và so với yêu cầu áp của thiết bị.
Đọc đường đặc tính: lấy catalogue của hai mẫu bơm tăng áp, tìm cột áp của mỗi bơm tại lưu lượng 20 lít/phút (giả định), chọn mẫu phù hợp cho nhà 4 tầng có bồn trên mái và giải thích lý do.
Lắp trên bàn thử: lắp một cụm bơm nhỏ trên giá thử nối với thùng nước đặt cao, có bypass. Thực hành mồi nước, chạy thử, đọc áp đóng – ngắt, chuyển sang bypass và trở lại.
Nhập vai bàn giao: một bạn đóng vai chủ nhà. Trong năm phút, giải thích vị trí các van, cách chuyển bypass khi mất điện, cách ngắt bơm khẩn cấp và lịch vệ sinh lọc.






