Ngọc mới vào làm spa được hai tuần. Khách đầu tiên là chị Lan, da dầu, nhiều mụn đầu đen ở mũi. Ngọc bật máy xông, quay vòi vào mặt chị ngay rồi đi lấy khăn. Vài giây sau, máy “phụt” mấy giọt nước nóng lên má chị. May là giọt nhỏ, da chỉ hơi đỏ, nhưng buổi chăm sóc mất hết thư giãn.
Sự cố này hay gặp và tránh được: đổ nước quá vạch, chưa làm nóng máy đã quay vòi vào khách, bình đóng cặn, rời mắt khỏi khách khi máy đang chạy. Máy xông hơi mặt (facial steamer) trông đơn giản, nhưng đây là thiết bị đun sôi nước bằng điện, đặt sát mặt khách. Dùng sai có thể gây bỏng hơi nước, đỏ rát, ngộp thở, thậm chí mất an toàn điện.
Quy trình chăm sóc da mặt cơ bản đã có ở bài khác; bài này chỉ đi sâu vào bước xông bằng máy. Mọi con số trong bài đều là tham khảo; luôn làm theo hướng dẫn sử dụng của nhà sản xuất máy và quy định của spa.
Máy xông hơi mặt gồm những gì
Máy xông mặt đứng trong spa thường có: bình chứa nước có vạch MIN và MAX, bộ phận đun ở đáy bình, cần và vòi phun xoay được, công tắc hơi nước, ở nhiều máy có thêm công tắc ozone (ký hiệu “O3” hoặc “Ozone”), và chân đế có bánh xe. Một số máy có hẹn giờ, báo hết nước, tự ngắt hoặc khay tinh dầu riêng.
Mỗi máy một khác: trước khi dùng máy mới, đọc hết sách hướng dẫn, không lấy cách dùng máy này áp cho máy kia.
Xông hơi mặt để làm gì, khi nào nên xông
Mục đích của bước xông
Hơi ấm làm ấm, ẩm bề mặt da, giúp lớp sừng và bã nhờn mềm hơn, nên tẩy tế bào chết hay lấy nhân mụn sau đó thường nhẹ nhàng hơn; nhiều khách cũng thấy thư giãn. Người ta hay nói xông để “mở lỗ chân lông”, nhưng lỗ chân lông không đóng mở như cánh cửa. Đừng hứa với khách rằng xông giúp “thải độc” hay “trị mụn”.
Xông không phải bước bắt buộc; với một số loại da, bỏ xông hoặc thay bằng khăn ấm vừa phải lại an toàn hơn.
Vị trí của bước xông trong buổi chăm sóc
Tùy quy trình spa, xông thường đặt:
Sau khi làm sạch (tẩy trang, rửa mặt). Không xông lên da còn lớp trang điểm, kem chống nắng.
Trước hoặc cùng lúc tẩy tế bào chết dạng enzyme, nếu hướng dẫn của sản phẩm cho phép xông kèm.
Trước khi lấy nhân mụn, để nhân mụn mềm hơn.
Không xông lên da đang đắp acid (peel) hay hoạt chất mạnh nếu hãng sản phẩm không hướng dẫn, vì nhiệt có thể làm da phản ứng mạnh hơn.
Sàng lọc khách trước khi xông
Trước buổi đầu, hỏi khách theo phiếu thông tin sức khỏe của spa và nhìn da dưới đèn sáng. Cần hỏi: da có hay đỏ bừng khi nóng, đã được bác sĩ nói là rosacea (chứng đỏ mặt) hay giãn mao mạch chưa; gần đây có peel, laser, lăn kim, IPL hay bị cháy nắng không; đang dùng thuốc, kem bôi gì cho da; có hen suyễn, bệnh phổi, bệnh tim mạch, huyết áp, tiểu đường, dễ chóng mặt, đang mang thai hay đeo kính áp tròng không.
Bảng tham khảo: xông, điều chỉnh hay không xông
Tình trạng | Cách xử lý (tham khảo) |
|---|---|
Da khô, da mỏng, da lão hóa | Để xa hơn, xông ngắn hơn hoặc thay bằng khăn ấm |
Da nhạy cảm, dễ kích ứng | Thường bỏ xông nóng hoặc chỉ xông rất ngắn, rất xa; theo dõi sát |
Rosacea, giãn mao mạch, mặt hay đỏ bừng | Không xông hơi nóng |
Da đang viêm nhiều (mụn viêm sưng đau, chàm), cháy nắng, đang bong rát | Không xông; da viêm thì khuyên khám da liễu |
Vừa peel, laser, lăn kim, IPL | Không xông trong thời gian bác sĩ hoặc cơ sở điều trị dặn kiêng nhiệt |
Đang dùng retinoid, thuốc trị mụn uống | Thận trọng vì da dễ kích ứng hơn; hỏi bác sĩ đang điều trị |
Vết thương hở, mụn rộp, nghi nhiễm trùng ở mặt | Không xông, không làm vùng mặt; khuyên đi khám |
Hen suyễn, bệnh phổi, dễ khó thở | Không bật ozone; hơi nước cũng hỏi kỹ, ngừng ngay nếu khó thở |
Bệnh tim mạch, huyết áp, hay chóng mặt | Nên có ý kiến bác sĩ; nếu xông thì ngắn, xa, theo dõi sát |
Mang thai | Khuyên hỏi bác sĩ; nhiều spa không bật ozone, tránh xông lâu |
Tiểu đường, giảm cảm giác nóng lạnh | Thận trọng vì khách có thể không cảm nhận kịp khi quá nóng; để xa, thử nhiệt kỹ |
Bảng chỉ để định hướng, không phải tiêu chuẩn y khoa; kỹ thuật viên không chẩn đoán bệnh. Khi phân vân, bỏ bước xông, ghi phiếu và khuyên khách hỏi bác sĩ.
Hình 2. Cận cảnh mũi và má của một người bệnh rosacea (ảnh từ một bài báo y khoa): da đỏ thành mảng ở mũi, má, có mạch máu nhỏ li ti và vài nốt sẩn trên mũi. Da như vậy không nên xông hơi nóng; nên chăm sóc nhẹ nhàng và khuyên khám da liễu (Ảnh: M. Sand, D. Sand, C. Thrandorf, V. Paech, P. Altmeyer, F. G. Bechara, Head & Face Medicine 2010, CC BY 2.0, qua Wikimedia Commons)
Chuẩn bị máy trước ca làm
Nước cho vào máy
Dùng loại nước nhà sản xuất máy chỉ định, thường là nước cất hoặc nước tinh khiết đã lọc khoáng. Nước máy, nước giếng nhiều khoáng dễ đóng cặn ở bộ phận đun, làm máy kém hơi, dễ sôi trào, bắn tia nước nóng.
Đổ nước giữa vạch MIN và MAX. Không đổ quá vạch MAX: nước quá đầy khi sôi có thể trào lên vòi và phun thành giọt nóng.
Không để máy chạy khô (cạn nước). Đừng trông chờ vào chức năng tự ngắt.
Không cho tinh dầu, nước hoa hồng, thảo dược, muối hay bất cứ thứ gì khác vào bình nước, trừ khi máy có khay tinh dầu riêng được thiết kế cho việc đó và làm đúng hướng dẫn. Phụ gia có thể làm nước sủi bọt, bắn tia, hỏng máy hoặc kích ứng mắt, đường thở của khách.
Chỉ châm thêm nước khi đã tắt máy, rút điện và chờ máy nguội theo hướng dẫn của hãng. Không mở nắp bình khi nước đang sôi.
Kiểm tra điện và vị trí đặt máy
Máy vừa có nước vừa có điện, đặt sát đầu khách, nên kiểm tra mỗi đầu ca:
Dây điện, phích cắm không nứt vỏ, không lộ lõi, không cháy sém; phích cắm chặt vào ổ, không lỏng. Không cắm qua nhiều ổ chia nối chồng.
Tay khô khi cắm, rút điện và khi bấm công tắc. Rút điện bằng cách cầm phích, không giật dây.
Dây điện không vắt ngang lối đi, không bị bánh xe đè.
Chân máy vững, đặt trên sàn phẳng, khóa bánh xe nếu có; cần và khớp xoay không lỏng. Không đặt máy nghiêng.
Không đẩy, kéo máy khi bình đang đầy nước nóng; muốn di chuyển thì tắt máy, chờ nguội.
Thấy mùi khét, tiếng lách tách, rò nước ở thân máy hoặc aptomat nhảy: tắt, rút điện, ngưng dùng. Chạm vỏ máy thấy tê thì không chạm lại, ngắt aptomat trước. Báo quản lý gọi thợ có chuyên môn; không tự tháo máy sửa.
Làm nóng máy trước khi khách nằm
Bật máy theo thời gian làm nóng trong sách hướng dẫn, xoay vòi ra xa giường và xa người, hướng vào khoảng trống. Lúc mới sôi, máy hay phụt vài giọt nước hoặc hơi chưa đều. Chỉ đưa vòi về phía khách khi hơi đã ra đều, mịn, liên tục.
Chuẩn bị khách
Mời khách nằm thoải mái, quấn băng đô hoặc mũ trùm tóc, phủ khăn che cổ, ngực.
Làm sạch da (tẩy trang, rửa mặt), thấm khô.
Khách đeo kính áp tròng: hơi nóng có thể làm mắt khó chịu, nhiều spa đề nghị tháo kính trước.
Che mắt bằng miếng bông ẩm hoặc miếng che mắt sạch theo quy trình của spa, nhất là khi máy có bật ozone. Dặn khách nhắm mắt suốt lúc xông.
Nói trước với khách: “Trong lúc xông, nếu chị thấy nóng quá, ngộp, khó thở hay chóng mặt thì chị giơ tay hoặc gọi em ngay nhé.”
Hình 3. Kỹ thuật viên áo blouse trắng, đeo găng tay xanh, đặt miếng bông trắng lên vùng mắt, má của khách; khách nằm nhắm mắt, đội mũ trùm tóc, người phủ khăn lông, phía sau là các máy chăm sóc da. Trùm tóc, làm sạch, che mắt xong rồi mới đưa vòi xông lại gần (Ảnh: Gustavo Fring, Pexels)
Khoảng cách và thời gian xông theo loại da
Nguyên tắc chung
Hơi chạm mặt phải ấm dễ chịu, không nóng rát. Trước tiên, đưa mu bàn tay hoặc cổ tay trong của bạn vào đúng vị trí mặt khách vài giây để thử.
Để luồng hơi lướt qua mặt theo hướng chéo, không phả thẳng vào mũi, miệng khiến khách ngộp.
Bắt đầu ở khoảng cách xa hơn, hỏi cảm giác của khách, rồi mới điều chỉnh. Khách nói nóng thì lùi vòi ra xa ngay.
Dùng hẹn giờ hoặc đồng hồ, không ước lượng.
Xông lâu hơn không làm da sạch hơn, chỉ dễ khô, đỏ, khó chịu hơn.
Bảng tham khảo: khoảng cách và thời gian theo loại da
Các con số dưới đây là tham khảo, theo hướng dẫn nhà sản xuất máy. Mỗi máy có công suất, độ nóng của hơi khác nhau; sách hướng dẫn của máy ghi khác thì làm theo sách.
Loại da, tình trạng | Khoảng cách vòi đến mặt (tham khảo) | Thời gian (tham khảo) | Lưu ý |
|---|---|---|---|
Da dầu, nhiều mụn đầu đen, không viêm | Khoảng 30–40 cm | Khoảng 7–10 phút | Vẫn dừng khi da đỏ nhiều |
Da thường, da hỗn hợp | Khoảng 30–40 cm | Khoảng 5–8 phút | Có thể hướng hơi nhiều hơn ở vùng chữ T |
Da khô, thiếu nước | Xa hơn, khoảng 40 cm trở lên | Khoảng 3–5 phút | Có thể thay bằng khăn ấm |
Da mỏng, da lão hóa | Xa hơn, khoảng 40 cm trở lên | Ngắn, vài phút | Theo dõi đỏ da |
Da nhạy cảm, dễ đỏ | Rất xa, hoặc không xông | Rất ngắn hoặc bỏ bước | Ưu tiên bỏ xông nóng |
Rosacea, giãn mao mạch, da đang viêm, cháy nắng, vừa peel, laser | Không xông hơi nóng | Không | Xem bảng sàng lọc ở trên |
Dấu hiệu phải dừng xông ngay
Xoay vòi ra xa và tắt hơi khi khách:
Kêu nóng, rát, hoặc da đỏ ửng nhanh, đỏ thành mảng.
Thấy ngộp, khó thở, ho, rát họng, nhất là khi đang bật ozone.
Chóng mặt, buồn nôn, tim đập nhanh, vã mồ hôi, mặt tái.
Để khách nghỉ ở tư thế thoải mái, phòng thoáng; triệu chứng không đỡ nhanh hoặc nặng lên thì báo quản lý, gọi hỗ trợ y tế theo quy trình spa.
Ví dụ: hai khách, hai cách xông
Chị Lan, da dầu, nhiều mụn đầu đen ở mũi, không mụn viêm, không bệnh lý cần lưu ý. Kỹ thuật viên thử hơi bằng mu bàn tay, đặt vòi khoảng 35 cm, hơi lướt chéo qua mặt, hẹn giờ 8 phút rồi lấy nhân mụn.
Cô Mai, 58 tuổi, da mỏng, hai má hay đỏ khi nóng, đang điều trị huyết áp. Kỹ thuật viên không xông hơi nóng, thay bằng khăn ấm vừa phải đã thử trên cổ tay, ghi phiếu và khuyên cô hỏi bác sĩ trước các dịch vụ có nhiệt.
Chế độ ozone: bật hay không bật
Nhiều máy có đèn ozone: khi bật, máy tạo một lượng nhỏ khí ozone trộn vào luồng hơi. Ozone hay được quảng cáo là “diệt khuẩn”, nhưng ozone cũng là chất gây kích ứng đường hô hấp: hít phải có thể gây ho, rát họng, tức ngực, đặc biệt không tốt cho người hen suyễn, bệnh phổi. Kỹ thuật viên đứng trong phòng cả ngày cũng hít phải.
Làm đúng hướng dẫn của nhà sản xuất máy: có bật không, bật lúc nào, bao lâu. Nhiều máy hướng dẫn chỉ bật ozone sau khi hơi nước đã ra đều và tắt ozone trước khi tắt hơi.
Không bật cho khách hen suyễn, bệnh phổi, dễ khó thở. Với phụ nữ mang thai, người lớn tuổi, người bệnh tim mạch, nhiều spa chọn không bật.
Phòng phải thông thoáng; không lạm dụng, không cần bật cho mọi khách, mọi buổi.
Ngửi thấy mùi hắc rõ, hoặc có người ho, rát họng: tắt ozone, mở thông gió.
Ozone không thay thế việc làm sạch da, vệ sinh tay và khử khuẩn dụng cụ.
Quy trình xông mặt từng bước
Bước 1: Kiểm tra máy, làm nóng với vòi quay ra xa
Kiểm tra như phần chuẩn bị máy, bật máy với vòi quay ra xa; trong lúc chờ, chuẩn bị khách.
Bước 2: Thử hơi và đưa vòi vào vị trí
Thử hơi bằng mu bàn tay ở đúng chỗ mặt khách; không thấy giọt nước bắn ra mới chỉnh vòi cho hơi lướt chéo qua mặt, đúng khoảng cách theo loại da. Hỏi khách: “Chị thấy độ ấm thế này được không ạ?” Ozone chỉ bật nếu khách phù hợp và theo hướng dẫn của hãng.
Bước 3: Theo dõi suốt thời gian xông
Không rời khỏi phòng khi máy đang phun hơi vào mặt khách. Quan sát da, hơi thở, nét mặt khách và luồng hơi; cần lấy đồ thì xoay vòi ra xa trước. Bấm giờ, hết giờ là dừng.
Bước 4: Kết thúc xông
Xoay vòi ra xa khỏi mặt khách trước, rồi tắt ozone (nếu có), sau đó tắt hơi theo thứ tự hãng hướng dẫn. Không nhấc vòi qua phía trên mặt khách.
Bước 5: Chuyển sang bước tiếp theo và ghi phiếu
Thấm nhẹ bằng khăn mềm, sạch, làm tiếp các bước theo quy trình, cuối buổi dưỡng ẩm. Ghi phiếu: khoảng cách, thời gian, có bật ozone không, phản ứng của da.
Phòng bỏng hơi nước và máy bắn tia nước nóng
Hơi nước vừa ra khỏi vòi rất nóng. Bỏng thường xảy ra khi vòi quá gần, khách xoay mặt sát vòi hoặc máy bắn tia nước nóng.
Bảng tham khảo: sự cố thường gặp
Hiện tượng | Nguyên nhân hay gặp | Cách xử lý và phòng ngừa |
|---|---|---|
Vòi phụt giọt nước nóng, bắn tia | Đổ quá vạch MAX; quay vòi vào khách khi máy chưa nóng đều; bình đóng cặn; cho phụ gia vào nước; máy đặt nghiêng | Xoay vòi ra xa, tắt máy; đổ nước đúng mức, đúng loại; làm nóng trước; tẩy cặn theo hãng |
Mùi khét, mùi hắc khó chịu | Cặn cháy, lỗi điện, ozone nhiều | Tắt, rút điện, thông gió; mùi khét thì ngưng dùng, báo kiểm tra |
Rò nước ở thân máy, chạm vỏ máy thấy tê | Hỏng gioăng, nứt bình, lỗi điện | Không chạm vào vỏ máy; ngắt aptomat hoặc rút phích bằng tay khô; ngưng dùng, báo thợ có chuyên môn |
Khi khách bị bỏng hơi nước hoặc nước nóng bắn vào da
Xoay vòi ra xa và tắt máy ngay.
Làm mát vùng da bằng nước mát sạch (không dùng nước đá chườm trực tiếp lên da).
Không bôi kem đánh răng, dầu, mỡ hay mẹo dân gian; không chọc bóng nước.
Bỏng có phồng rộp, rộng, ở vùng mắt, hoặc khách rất đau: khuyên khách đi khám ngay. Hơi nóng, nước nóng bắn vào mắt: rửa mắt bằng nhiều nước sạch và đưa khách đi khám.
Báo quản lý, ghi sự cố vào sổ, ngưng dùng máy đến khi kiểm tra xong nguyên nhân.
Vệ sinh bình nước và tẩy cặn
Cuối mỗi ngày
Tắt máy, rút điện, chờ máy nguội hoàn toàn.
Xả nước còn lại theo hướng dẫn của hãng, không để nước nằm trong bình nhiều ngày.
Lau khô thân máy, cần, vòi phun bằng khăn sạch; không xịt nước, dung dịch vào bộ phận điện, không ngâm máy vào nước. Quấn dây gọn, cất máy chỗ an toàn.
Tẩy cặn định kỳ
Dù dùng nước cất, máy vẫn có thể bám cặn theo thời gian. Tẩy cặn theo lịch trong sách hướng dẫn.
Chỉ dùng dung dịch tẩy cặn mà nhà sản xuất cho phép, đúng tỉ lệ, đúng thời gian ngâm.
Không cạy cặn bằng dao, vật kim loại sắc: dễ làm xước, hỏng bộ phận đun.
Sau khi tẩy cặn, xả lại nhiều lần bằng nước sạch, rồi cho máy chạy thử với nước mới, vòi quay ra xa, trước khi dùng cho khách. Không để còn mùi dung dịch tẩy cặn trong hơi.
Ghi sổ theo dõi máy: ngày tẩy cặn, người làm, tình trạng máy.
Hình 4. Bên trong một ấm đun nước điện nhìn từ trên xuống: thanh nhiệt dạng xoắn ở đáy và thành ấm bám nhiều cặn vôi trắng ngà do đun nước nhiều khoáng. Ảnh không chụp máy xông mặt, nhưng bộ phận đun của máy xông cũng có thể đóng cặn như vậy nếu dùng sai loại nước hoặc không tẩy cặn (Ảnh: Henna, CC BY-SA 1.0, qua Wikimedia Commons)
Checklist an toàn khi dùng máy xông hơi mặt
☐ Đã hỏi sàng lọc: da đỏ bừng, rosacea, giãn mao mạch, peel, laser, cháy nắng, thuốc, hen suyễn, tim mạch, huyết áp, mang thai.
☐ Dây điện, phích cắm nguyên vẹn; tay khô khi cắm, rút; chân máy vững.
☐ Nước đúng loại hãng chỉ định, giữa vạch MIN và MAX; không có tinh dầu hay phụ gia trong bình.
☐ Khách đã trùm tóc, làm sạch da, che mắt, biết cách báo khi khó chịu.
☐ Làm nóng với vòi quay ra xa; thử hơi bằng mu bàn tay; khoảng cách, thời gian theo loại da, có hẹn giờ.
☐ Ozone chỉ bật khi phù hợp, đúng hướng dẫn hãng, phòng thoáng; không bật cho khách hen suyễn.
☐ Không rời phòng khi máy đang phun hơi vào mặt khách; xoay vòi ra xa trước khi tắt.
☐ Cuối ngày rút điện, chờ nguội, xả nước, lau khô; tẩy cặn đúng lịch; ghi sổ.
Câu hỏi thường gặp
Xông mặt bao lâu là đủ?
Không có con số chung cho mọi máy và mọi làn da. Nhiều tài liệu đào tạo gợi ý khoảng 5–10 phút với da thường, da dầu và ngắn hơn với da khô, da mỏng (tham khảo). Làm theo hướng dẫn của hãng máy, dừng sớm khi da đỏ nhiều hoặc khách khó chịu.
Để máy xông cách mặt bao xa?
Nhiều tài liệu và sách hướng dẫn máy gợi ý khoảng 30–40 cm (tham khảo); da khô, da mỏng để xa hơn. Quan trọng nhất là thử hơi bằng tay ở đúng vị trí mặt khách.
Có nên bật ozone khi xông mặt không?
Chỉ bật khi khách phù hợp và đúng hướng dẫn của hãng. Ozone gây kích ứng đường hô hấp, không bật cho người hen suyễn, bệnh phổi; phòng phải thoáng, không bật cho mọi buổi.
Cho nước gì vào máy xông mặt? Có cho tinh dầu được không?
Dùng loại nước hãng máy chỉ định, thường là nước cất hoặc nước tinh khiết. Không cho tinh dầu, thảo dược vào bình, trừ khi máy có khay tinh dầu riêng thiết kế cho việc đó.
Vì sao máy xông phun nước nóng thành tia?
Thường do nước quá vạch MAX, máy chưa nóng đều đã quay vòi vào khách, bình đóng cặn hoặc có phụ gia trong nước. Khắc phục các điểm này; vẫn bắn tia thì ngưng dùng, báo kiểm tra máy.
Bài tập thực hành
Đọc sách hướng dẫn: Từ sách hướng dẫn máy ở spa, ghi ra: loại nước, mức nước, thời gian làm nóng, cách dùng ozone, khoảng cách khuyến nghị, cách tẩy cặn.
Phân loại tình huống: Ghi “xông bình thường”, “điều chỉnh” hay “không xông” cho từng khách: (a) da dầu, mụn đầu đen, không bệnh lý; (b) hai má đỏ bừng, thấy mạch máu nhỏ li ti; (c) vừa laser một tuần trước; (d) hen suyễn, muốn bật ozone vì “nghe nói diệt khuẩn”; (e) da khô, 60 tuổi, đang uống thuốc huyết áp.
Tập vận hành máy (không có khách): Kiểm tra dây điện, đổ nước đúng mức, làm nóng với vòi quay ra xa, thử hơi bằng mu bàn tay ở vài khoảng cách, tập xoay vòi ra xa trước khi tắt.
Đóng vai: Một bạn làm khách, một bạn làm kỹ thuật viên: sàng lọc, che tóc, che mắt, dặn cách báo khó chịu, xông theo loại da, hẹn giờ, kết thúc đúng thứ tự. Người thứ ba chấm theo checklist.
Tiêu chí tự đánh giá: hỏi đủ chống chỉ định; đúng loại nước, đúng mức nước; làm nóng với vòi quay ra xa; thử hơi trước; khoảng cách, thời gian hợp loại da; ozone thận trọng; không rời phòng khi xông; biết xử lý khi máy bắn tia; vệ sinh, ghi sổ đầy đủ.
