"Anh ơi, nhà em mua bồn tắm nằm rồi, anh qua lắp giúp, chắc nửa buổi là xong nhỉ?" Thợ nước nhận cuộc gọi kiểu này thường nghĩ lắp bồn tắm chỉ là đặt bồn vào góc, nối ống xả, bắn silicone. Thực tế, bồn tắm nằm là thiết bị vệ sinh nặng nhất, chứa nhiều nước nhất và khó sửa nhất trong nhà tắm. Một mối rỉ ở bộ xả hay lỗ xả tràn nằm khuất dưới bồn có thể âm thầm thấm xuống trần tầng dưới hàng tháng trời, và nếu gầm bồn đã bị ốp kín thì muốn sửa phải đục gạch.
Phần lớn lỗi khi lắp bồn tắm không nằm ở tay nghề siết ốc, mà ở trình tự: không khảo sát cao độ ống thoát trước khi mua bồn, không thử nước trước khi ốp yếm, để mép bồn gánh toàn bộ trọng lượng, bịt kín gầm bồn mà không chừa cửa thăm, hoặc bắn silicone khi bồn còn rỗng nên vài tuần sau khe silicone bị nứt.
Bài này hướng dẫn quy trình lắp bồn tắm nằm đặt sàn (bồn acrylic có yếm liền hoặc có chân chỉnh) và bồn xây ốp (thân bồn đặt vào khung gạch xây rồi ốp gạch bên ngoài), từ khảo sát mặt bằng, kiểm tra đường vận chuyển, lắp bộ xả – xả tràn, kê chân cân bằng, chừa cửa thăm, đấu vòi, thử kín nước, đến bắn silicone, chống thấm và bàn giao. Cuối bài có bảng tham khảo, danh sách kiểm tra an toàn, câu hỏi thường gặp và bài tập thực hành.
Các bài liên quan nên đọc kèm: cao độ và cách lắp bồn cầu, lavabo, sen tắm xem Lắp bồn cầu, lavabo và sen tắm đúng cao độ, kín nước chân thiết bị; nguyên tắc độ dốc và xi phông chống mùi xem Độ dốc ống thoát nước và cách chống mùi hôi cho nhà vệ sinh. Bài này chỉ tập trung vào những việc riêng của bồn tắm nằm.
Hiểu đúng các loại bồn và các bộ phận cần lắp
Trước khi nhận việc, thợ cần biết mình sắp lắp loại bồn nào, vì mỗi loại có cách đỡ và cách đấu khác nhau:
Bồn acrylic có yếm (tạp dề) liền khối: thân bồn và tấm yếm mặt trước là một khối, bên dưới có khung thép hoặc chân chỉnh độ cao. Nhẹ, dễ vận chuyển, nhưng thành bồn mỏng, chịu lực tập trung kém, dễ nứt nếu siết bộ xả quá tay hoặc bị đè lên mép.
Bồn acrylic hoặc thép tráng men không yếm, đặt vào hốc xây: thân bồn đặt trên chân chỉnh hoặc đế đỡ, sau đó xây gạch bao mặt trước và ốp lát. Đây là kiểu "bồn xây ốp" rất phổ biến ở nhà phố.
Bồn gang tráng men, bồn đá nhân tạo, bồn đá tự nhiên: rất nặng, phải có nhiều người khiêng, phải xem lại khả năng chịu tải của sàn trước khi lắp.
Bồn có hệ thống sục (massage) hoặc gia nhiệt: ngoài phần nước còn có bơm, bộ điều khiển dùng điện. Phần điện phải do thợ điện làm, có mạch riêng và thiết bị bảo vệ theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Bài này không hướng dẫn đấu điện.
Dù là loại nào, phần việc của thợ nước luôn gồm ba cụm:
Bộ xả – xả tràn (waste & overflow): thân xả gắn vào lỗ thoát đáy bồn (có nắp xả, gioăng, đai ốc hãm), co xả tràn gắn vào lỗ tràn ở thành bồn, ống tràn nối từ lỗ tràn xuống tê gom vào đường xả, rồi đến xi phông (bẫy nước chống mùi) và ống nối vào ống chờ thoát dưới sàn. Có bộ xả dùng nút cao su có xích, có bộ nhấn bật (click-clack), có bộ điều khiển bằng núm xoay và dây cáp chạy trong ống tràn.
Đường cấp và vòi: vòi gắn tường (ống chờ cấp nóng lạnh đi âm tường phía trên bồn), vòi gắn trên mép bồn, hoặc vòi đứng đặt sàn cho bồn đặt giữa phòng.
Phần đỡ và hoàn thiện: chân chỉnh, khung đỡ, đế đỡ đáy, yếm hoặc tường xây ốp, cửa thăm, silicone khe tường và chống thấm khu vực bồn.
Bước 1: Khảo sát mặt bằng trước khi khách mua bồn
Lý tưởng nhất là thợ được gọi khảo sát trước khi khách chốt mua bồn. Nhiều rắc rối có gốc từ chỗ khách mua bồn theo ảnh, về đến nơi mới biết hốc tường thiếu vài phân hoặc lỗ xả của bồn nằm ngược phía với ống chờ thoát.
Những việc cần làm khi khảo sát:
Đo kích thước hốc đặt bồn ở nhiều điểm: chiều dài sát sàn, ở giữa và ở độ cao mép bồn; chiều rộng ở hai đầu. Tường thực tế hiếm khi thẳng và vuông góc tuyệt đối, nên lấy số nhỏ nhất để so với kích thước bồn trong catalogue.
Kiểm tra sàn: dùng thước nivo dài kiểm tra độ phẳng và độ nghiêng của sàn khu vực đặt bồn. Sàn nghiêng nhiều thì phải tính phần chỉnh chân hoặc làm phẳng lại trước.
Xác định vị trí và cao độ ống chờ thoát: ống chờ nằm ở đâu so với lỗ xả của bồn (phía đầu bồn hay cuối bồn, bên trái hay bên phải), miệng ống chờ cao hay thấp so với mặt sàn hoàn thiện. Đối chiếu với bản vẽ kỹ thuật của bồn (thường ghi chiều cao lỗ xả so với sàn khi chân ở vị trí tiêu chuẩn và khoảng chỉnh chân). Bộ xả và xi phông cần đủ chỗ nằm bên dưới bồn, đường từ xi phông vào ống chờ phải có độ dốc xuôi, không đi ngược lên.
Xác định ống chờ cấp nóng lạnh: loại vòi khách chọn (gắn tường, gắn mép bồn hay đặt sàn) quyết định vị trí ống chờ. Nếu ống chờ chưa đi, phải thống nhất vị trí trước khi trát tường và thử áp như bài Lắp đường cấp nước nóng lạnh và thử áp lực trước khi trát tường.
Ghi nhận ổ cắm, dây điện gần khu vực bồn, đặc biệt nếu bồn có sục hoặc gia nhiệt: báo khách cần thợ điện bố trí mạch riêng, có bảo vệ chống dòng rò, theo hướng dẫn của nhà sản xuất.
Kiểm tra đường vận chuyển và tải trọng sàn
Hai việc này hay bị quên nhưng lại quyết định có lắp được hay không:
Đường đưa bồn vào: đo bề rộng cửa chính, cửa nhà tắm, chiếu nghỉ cầu thang, chỗ rẽ hành lang, kích thước thang máy (nếu là căn hộ). Bồn thường phải dựng nghiêng hoặc dựng đứng mới qua cửa, nên cần so cả chiều rộng và chiều cao bồn (kể cả bao bì) với khoảng thông thủy. Có trường hợp phải tháo cánh cửa, thậm chí không đưa được bồn vào.
Tải trọng sàn: bồn đầy nước cộng người tắm nặng hơn nhiều so với bồn rỗng, và tải dồn vào một diện tích nhỏ. Với bồn gang, bồn đá, bồn cỡ lớn, đặc biệt ở tầng trên, sàn nhà cũ, sàn gỗ hoặc sàn cải tạo, đừng tự phán đoán. Hãy hỏi kỹ sư kết cấu hoặc nhà sản xuất bồn trước khi nhận lắp. Thợ nước không có thẩm quyền khẳng định sàn chịu được.
Sau khảo sát, ghi lại kích thước, ảnh chụp ống chờ và những điểm cần khách quyết định vào phiếu khảo sát, rồi mới báo giá. Cách lập phiếu khảo sát và báo giá theo hạng mục xem bài Kiểm tra kỹ thuật, lập báo giá và nhận việc cho thợ nước dân dụng.
Bước 2: Chuẩn bị mặt bằng, chống thấm và đồ nghề
Trước ngày lắp bồn, khu vực đặt bồn cần đạt các điều kiện sau:
Chống thấm đã làm và đã thử: sàn dưới gầm bồn, chân tường và phần tường phía sau, hai bên bồn phải được chống thấm theo đúng hệ vật liệu đã chọn, góc tường – sàn được gia cố. Khu vực gầm bồn là nơi nước tràn hoặc rò sẽ đọng lại lâu ngày mà không ai thấy, nên chống thấm ở đây càng không được làm qua loa. Nếu sàn khu vực bồn có thoát sàn riêng, kiểm tra độ dốc về phễu thu.
Ống chờ thoát được bảo vệ: miệng ống được bịt tạm để vữa, gạch vụn không rơi vào. Kiểm tra lại ống chờ thông, không bị vỡ miệng.
Ống chờ cấp đã thử áp đạt (nếu vòi gắn tường), đầu ren chờ đúng độ sâu so với mặt gạch hoàn thiện theo hướng dẫn của bộ vòi.
Lối đi gọn, sàn khô: dọn dụng cụ, dây điện, gạch vụn khỏi lối khiêng bồn để không ai vấp ngã khi đang mang vật nặng.
Đồ nghề cơ bản: thước nivo dài và nivo ngắn, thước mét, bút đánh dấu, cờ lê, mỏ lết, kìm nước, bộ tua vít, súng bắn silicone, băng dính giấy, đèn pin, khăn khô, xô, găng tay, kính bảo hộ, khẩu trang chống bụi (khi cắt gạch). Danh sách đầy đủ hơn xem bài Đồ nghề thợ nước dân dụng gồm những gì.
Khi mở hộp bồn, kiểm tra ngay: thân bồn có nứt, móp, trầy không; đủ chân, khung, bộ xả, gioăng, ốc vít theo danh mục; đọc kỹ hướng dẫn lắp đặt của chính model đó. Mỗi hãng có yêu cầu riêng về cách đỡ đáy, loại silicone, lực siết bộ xả. Hướng dẫn của nhà sản xuất luôn được ưu tiên hơn thói quen của thợ.
Bước 3: Lắp bộ xả – xả tràn lên bồn trước khi đặt bồn vào vị trí
Với bồn đặt vào hốc, sau khi đẩy vào sát tường thì gần như không còn chỗ thò tay vào phía sau. Vì vậy, bộ xả – xả tràn nên được lắp lên bồn khi bồn còn nằm ngoài, đặt nghiêng trên tấm bìa hoặc tấm xốp để khỏi trầy.
Lắp thân xả ở đáy bồn
Làm sạch mép lỗ xả cả mặt trong và mặt ngoài bồn, lau khô.
Đặt nắp xả (phần trên, nhìn thấy trong lòng bồn) vào lỗ, phía dưới lắp gioăng đúng vị trí theo hướng dẫn: thông thường gioăng cao su nằm giữa mặt dưới đáy bồn và thân xả. Một số bộ xả yêu cầu thêm lớp keo làm kín ở mặt trên, có loại thì không; làm đúng theo sách hướng dẫn, không tự ý trét thêm.
Siết đai ốc hoặc vít giữa vừa đủ để gioăng ép đều. Với bồn acrylic, siết quá tay có thể làm nứt chân lỗ xả. Siết dần, đều, kiểm tra gioăng không bị lệch, không bị bóp lòi ra một bên.
Lắp co xả tràn và ống tràn
Đặt gioăng xả tràn ở mặt sau thành bồn, đúng chiều theo hướng dẫn (nhiều gioăng có mặt vát hoặc gờ định vị).
Lắp mặt nạ xả tràn từ phía trong lòng bồn, siết vít giữ. Nếu là bộ xả điều khiển bằng núm xoay, luồn dây cáp đúng đường, không bị gập.
Nối ống tràn từ co tràn xuống tê gom, đảm bảo ống không bị gập, không bị căng.
Xi phông và đường nối vào ống chờ
Xi phông giữ một lớp nước để ngăn mùi cống bay lên. Nếu bộ xả đi kèm xi phông, dùng xi phông đó. Nếu ống chờ dưới sàn đã có bẫy nước riêng, không lắp thêm xi phông thứ hai nối tiếp, vì hai bẫy nước liền nhau dễ gây tắc khí, thoát chậm, sôi ục ục. Nguyên tắc chống mùi chi tiết xem bài về độ dốc và chống mùi đã dẫn ở đầu.
Mối nối giữa ống ra của bộ xả và ống chờ thoát phải là mối nối có gioăng hoặc phụ kiện đúng chủng loại, kín và tháo ra được khi cần. Không chỉ trát vữa bịt quanh miệng ống, vì vữa nứt là mùi và nước lọt ra ngoài.
Nếu phải dùng ống nối mềm (ống ruột gà) do bộ xả cung cấp, giữ ống có độ dốc xuôi về ống chờ, không để võng thành chỗ đọng cặn.
Hình 1. Một bồn tắm gang chân cao kiểu cổ, thân sơn xám, ở đầu bồn lộ rõ ống tràn bằng đồng thau chạy dọc từ lỗ tràn trên thành bồn xuống, gom với ống từ lỗ xả đáy bồn rồi đi vào sàn; bên cạnh là xi phông chữ P bằng nhựa đen của chậu rửa đi vào tường và các ống cấp bằng đồng đỏ chạy sát chân tường gạch men xanh. Với bồn có chân hở như thế này, cả bộ xả – xả tràn đều nhìn thấy được; với bồn yếm hoặc bồn xây ốp, các bộ phận tương tự nằm khuất sau yếm nên bắt buộc phải có cửa thăm. (Ảnh: Bart Everson, Wikimedia Commons, CC BY 2.0)
Bước 4: Đặt bồn, kê chân cân bằng và đỡ đáy
Khiêng bồn an toàn
Bồn acrylic nhẹ nhưng cồng kềnh, cần ít nhất hai người. Bồn thép tráng men, bồn gang, bồn đá cần nhiều người hơn và dụng cụ hỗ trợ (xe đẩy, đai khiêng). Phân công rõ người hô, người dẫn đường, đi chậm qua cửa và cầu thang.
Không nhấc bồn bằng ống xả, co tràn hay vòi đã gắn sẵn. Cầm vào thân bồn hoặc khung đỡ.
Mang giày chống trượt, găng tay có độ bám. Sàn nhà tắm ướt là nơi rất dễ trượt ngã khi đang khiêng vật nặng.
Chỉnh chân và kiểm tra thăng bằng
Đặt bồn vào vị trí, chưa đẩy sát tường hẳn. Đặt thước nivo lên mép bồn theo cả hai phương: chiều dài và chiều rộng.
Vặn các chân chỉnh để mép bồn thăng bằng. Phần lớn bồn tắm đã được nhà sản xuất tạo sẵn độ dốc trong lòng đáy về phía lỗ xả, nên thợ chỉ cần cân mép bồn cho thăng, không cần kê nghiêng cả bồn. Một số model có yêu cầu khác, xem hướng dẫn.
Kiểm tra tất cả các chân đều chạm sàn và chịu lực, không có chân nào lơ lửng. Ấn thử vào từng góc bồn, bồn không được bập bênh. Khóa đai ốc hãm chân (nếu có).
Kiểm tra lại khoảng cách từ ống ra của xi phông đến ống chờ thoát, nối thử và đảm bảo độ dốc trước khi cố định.
Hình 2. Một bồn tắm màu trắng đang được lắp trong phòng tắm đang cải tạo, khung tường gỗ còn để trần: thước nivo vàng dài đặt chéo trên mép bồn, một đầu bồn tạm kê bằng thanh gỗ đứng; trên sàn có lỗ tròn chờ thoát, một máy cưa đĩa và vài dụng cụ nằm trên sàn, trên tường phía sau là ống cấp bằng đồng chờ sẵn. Cân mép bồn theo cả chiều dài và chiều rộng trước khi cố định là việc bắt buộc; khi khiêng bồn, nên dọn gọn dụng cụ và dây điện khỏi lối đi. (Ảnh: Andrew Napier, Wikimedia Commons, CC BY 2.0)
Đỡ đáy: đừng để mép bồn gánh trọng lượng
Đây là lỗi nguy hiểm và phổ biến nhất ở bồn xây ốp: thợ xây tường gạch bao quanh, đặt mép bồn lên đỉnh tường, còn đáy bồn thì lơ lửng hoặc chỉ chạm hờ. Khi bồn đầy nước và có người ngồi, toàn bộ tải dồn lên mép, bồn bị võng, thành bồn có thể nứt, khe silicone với tường liên tục bị kéo hở.
Nguyên tắc chung:
Trọng lượng bồn, nước và người phải truyền xuống sàn qua chân, khung hoặc đế đỡ đáy theo đúng thiết kế của nhà sản xuất. Mép bồn chỉ được tựa nhẹ hoặc được giữ cố định vào tường (bằng thanh đỡ, ke treo kèm theo bồn) để chống xê dịch, không phải là điểm chịu lực chính.
Một số bồn acrylic yêu cầu thêm lớp đệm đỡ đáy (ví dụ lớp vữa hoặc vật liệu đỡ chuyên dụng) để đáy không bị nhún khi đứng lên. Có model không cho phép làm như vậy vì vướng chân chỉnh. Chỉ làm khi sách hướng dẫn yêu cầu, và không để vật liệu đỡ bít mất bộ xả.
Với bồn xây ốp, tường gạch mặt trước chỉ để làm yếm và giữ gạch ốp. Khi xây, chừa khe giữa đỉnh tường và mép bồn theo hướng dẫn (hoặc đặt lớp đệm mềm), để bồn không bị kê cứng lên gạch.
Hình 3. Bồn tắm trắng đặt vào góc phòng tắm đang cải tạo, mặt trước và đầu bồn được bao bằng khung gỗ thanh đứng để sau này ốp tấm yếm; vài tấm gạch mẫu màu nâu xám và màu kem được xếp thử trên sàn, phía tường sau là ống cấp bằng đồng chờ cho vòi. Khung bao như vậy chỉ để giữ tấm ốp và làm đẹp; trọng lượng bồn, nước và người tắm vẫn phải đi xuống sàn qua chân hoặc đế đỡ đáy theo hướng dẫn của nhà sản xuất. (Ảnh: Andrew Napier, Wikimedia Commons, CC BY 2.0)
Bước 5: Đấu vòi và sen bồn tắm
Vòi gắn tường: ống chờ nóng lạnh ở phía trên mép bồn, theo quy ước thông dụng nóng bên trái, lạnh bên phải khi đứng nhìn vào vòi. Kiểm tra khoảng cách tâm hai đầu chờ và độ sâu ra khỏi mặt gạch đúng theo bộ vòi; ren chờ quấn băng tan đúng chiều, đủ vòng như bài Quấn cao su non (băng tan) cho mối ren ống nước đúng cách. Miệng vòi phải vươn vào trong lòng bồn, nước chảy xuống lòng bồn chứ không đổ lên mép.
Vòi gắn mép bồn: lỗ khoét trên mép bồn theo đúng vị trí nhà sản xuất cho phép (không tự khoét lỗ mới nếu hướng dẫn không cho). Dây cấp mềm đủ dài, không gập, đầu nối làm kín bằng gioăng thì không quấn thêm băng tan. Các mối này nằm dưới mép bồn nên phải nằm trong tầm với của cửa thăm.
Vòi đứng đặt sàn (cho bồn đặt giữa phòng): ống chờ từ sàn lên phải được cố định chắc, chân vòi bắt vào sàn theo hướng dẫn; phần này làm cùng lúc với lát sàn.
Bát sen tay: gác sen tay trên giá đỡ, không để đầu sen nằm chìm trong nước bồn, tránh nước bẩn có thể bị hút ngược vào đường cấp; làm theo hướng dẫn của bộ sen (một số bộ có van chống chảy ngược).
Mở nước, xả sạch cặn trong đường ống trước khi lắp lõi lọc hoặc bát sen, kiểm tra tất cả mối nối cấp khô ráo khi có áp.
Bước 6: Thử kín nước trước khi đóng yếm và trước khi ốp
Đây là bước quan trọng nhất và phải làm khi gầm bồn còn nhìn thấy được: trước khi lắp tấm yếm, trước khi xây ốp mặt trước.
Đóng nút xả, xả nước vào bồn đến khi nước chảy qua lỗ xả tràn. Trong lúc nước lên, soi đèn vào thân xả dưới đáy bồn: nếu có rỉ ở gioăng thân xả sẽ thấy ngay.
Để nước chảy qua lỗ tràn một lúc, kiểm tra co tràn, gioăng tràn, ống tràn và tê gom. Lỗ tràn ít khi được thử nên rất hay bị bỏ sót; nhiều ca thấm trần chính là do gioăng xả tràn.
Để bồn đầy nước một thời gian (tham khảo: vài giờ, hoặc theo hướng dẫn của nhà sản xuất), lót khăn giấy khô dưới từng mối nối để thấy rõ vết nước. Trong thời gian này cũng kiểm tra bồn có bị lún, chân có bị xê dịch không.
Mở nút xả hết nước một lần, quan sát: nước rút nhanh, đều, không có tiếng sôi ục; xi phông, mối nối với ống chờ khô ráo. Nhiều mối nối thoát chỉ rỉ khi có dòng nước mạnh chảy qua, nên phải quan sát lúc đang xả chứ không chỉ lúc bồn đứng yên.
Thử thêm vòi và sen ở áp lực bình thường, kiểm tra mối cấp lần cuối.
Nếu có bất kỳ vết ẩm nào, xử lý và thử lại từ đầu. Chỉ khi cả quy trình khô ráo mới chuyển sang đóng yếm hoặc ốp gạch. Ghi lại thời điểm, ảnh chụp các mối nối khô để làm hồ sơ bàn giao.
Hình 4. Cận cảnh gầm một bồn tắm trong lúc thay mới ở nhà cũ: bên trái là mặt dưới thân bồn màu xanh sẫm có lớp phủ lốm đốm, bên dưới là các ống nhựa màu trắng ngà của bộ xả với co, ống đứng và hộp đầu nối, một sợi dây trắng chạy dọc ống (có thể là dây điều khiển nút xả); ở giữa là khối gạch bê tông xám kê dưới bồn, phía sau là ống thoát cũ màu xám đi vào tường; sàn bẩn, có vữa vụn. Đây là những mối nối phải thử kín nước khi còn nhìn thấy được, trước khi gầm bồn bị che lại. (Ảnh: Ribax, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0)
Bước 7: Chừa cửa thăm cho bộ xả
Bộ xả, xi phông, gioăng tràn, dây cấp vòi gắn mép bồn đều là những bộ phận có tuổi thọ và sẽ có ngày cần kiểm tra, thay gioăng hoặc thông tắc. Vì vậy:
Luôn có cửa thăm (cửa kiểm tra) ở yếm hoặc tường ốp, đặt ở phía có bộ xả, đủ rộng để thò tay và dụng cụ vào siết đai ốc, thay gioăng, tháo xi phông. Kích thước cụ thể tùy vị trí bộ xả và loại bồn, xem hướng dẫn của nhà sản xuất.
Với bồn yếm liền: tấm yếm thường tháo được (bắt vít hoặc gài kẹp); hướng dẫn khách và ghi rõ cách tháo.
Với bồn xây ốp: làm một ô cửa thăm có khung, tấm cửa ốp gạch cùng loại để giữ thẩm mỹ, cố định bằng vít, nam châm hoặc ke gài, viền quanh chỉ bắn silicone (có thể cắt ra khi mở), không dùng vữa hay keo dán gạch bịt chết.
Nếu bồn có sục hoặc gia nhiệt, cửa thăm còn để tiếp cận bơm và bộ điều khiển theo hướng dẫn của nhà sản xuất; khách cần biết vị trí này để thợ điện bảo trì khi cần.
Tuyệt đối không ốp kín gầm bồn vĩnh viễn. Tiết kiệm vài viên gạch hôm nay có thể khiến khách phải đục cả mặt yếm và thay gạch sau này.
Bước 8: Bắn silicone khe tường khi bồn đã đầy nước
Khe giữa mép bồn và tường là nơi nước bắn vào thường xuyên nhất. Silicone ở đây phải bám tốt và đàn hồi theo chuyển động của bồn.
Xả nước đầy bồn trước khi bắn silicone. Khi đầy nước, bồn lún xuống hết mức làm việc, khe tường mở ra đúng độ rộng lúc sử dụng. Nếu bắn khi bồn rỗng, lần đầu khách tắm, bồn lún xuống sẽ kéo đứt đường silicone.
Làm sạch, lau khô khe, cạo bỏ silicone cũ (nếu có), lau bằng dung môi phù hợp nếu nhà sản xuất silicone khuyến cáo.
Dán băng dính giấy hai bên khe để đường silicone thẳng, gọn.
Dùng silicone vệ sinh chống nấm mốc, loại tương thích với vật liệu bồn (với bồn acrylic, xem hướng dẫn của hãng bồn về loại silicone được phép). Bơm liền một đường, miết đều, bóc băng dính khi silicone còn ướt.
Giữ nước trong bồn cho đến khi silicone khô bề mặt và đủ thời gian đông kết theo hướng dẫn trên tuýp silicone (thời gian tham khảo, phụ thuộc loại silicone, độ dày đường bắn và độ ẩm). Dặn khách chưa dùng bồn trong thời gian này.
Silicone không phải là vật liệu lấp khe lớn. Nếu khe giữa bồn và tường quá rộng do tường lệch, phải xử lý bằng cách chỉnh lại bồn, ốp lại hoặc dùng phụ kiện chuyên dụng, không đổ dày silicone.
Chống thấm khu vực bồn: những điểm hay sót
Phía sau và hai đầu bồn: lớp chống thấm tường phải lên đủ cao trên mép bồn và chạy liên tục xuống sàn dưới gầm bồn, không đứt quãng ở góc.
Khe mép bồn – tường: ngoài silicone, một số hệ chống thấm dùng băng keo chống thấm chuyên dụng dán từ mép bồn lên tường trước khi ốp gạch. Áp dụng theo hệ vật liệu đang dùng và hướng dẫn của hãng bồn.
Lỗ xuyên ống: chỗ ống cấp xuyên tường, ống thoát xuyên sàn phải được xử lý kín theo hệ chống thấm.
Sàn dưới gầm bồn: nếu có rò, nước nên có đường thoát ra để phát hiện sớm, thay vì đọng lâu ngày thấm xuống tầng dưới. Khi có dấu hiệu thấm trần tầng dưới, cách khoanh vùng xem bài Nhà vệ sinh thấm nước xuống trần tầng dưới: 7 bước khoanh vùng nguồn thấm.
Khi cắt gạch ốp yếm, ốp cửa thăm: đeo kính bảo hộ, khẩu trang chống bụi, găng tay; cắt ướt hoặc dùng máy có hút bụi nếu có thể; giữ dây điện máy cắt khỏi chỗ nước đọng, ổ cắm có thiết bị chống dòng rò.
Bước 9: Bàn giao và dặn khách
Khi bàn giao, cho khách xem tận mắt: xả đầy bồn, nước tràn qua lỗ tràn, xả hết, mở cửa thăm cho xem gầm bồn khô ráo. Sau đó dặn:
Chưa dùng bồn cho đến khi silicone đông kết đủ theo hướng dẫn.
Không đứng lên mép bồn, không để vật nặng lên mép.
Vệ sinh bồn acrylic bằng khăn mềm và chất tẩy rửa nhẹ theo khuyến cáo của hãng, không dùng bàn chải sắt hay bột tẩy có hạt mài.
Định kỳ lấy tóc ở nắp xả để tránh tắc; nếu bồn thoát chậm hoặc nhà tắm có mùi, gọi thợ kiểm tra xi phông. Hướng xử lý mùi xem bài Nhà vệ sinh bốc mùi hôi cống: 8 bước tìm đúng nguồn mùi.
Kiểm tra đường silicone định kỳ, thấy nứt, bong, mốc đen thì cắt bỏ và bắn lại.
Không che, không ốp đè lên cửa thăm khi sửa sang sau này.
Dùng thảm chống trượt trong và ngoài bồn, đặc biệt nhà có người già, trẻ nhỏ.
Bồn có sục hoặc gia nhiệt: dùng theo hướng dẫn của nhà sản xuất; mọi sự cố về điện gọi thợ điện, không tự mở bộ điều khiển.
Giao lại khách sách hướng dẫn, phiếu bảo hành và ảnh chụp các mối nối lúc thử nước.
Ví dụ thực tế: hai tình huống thường gặp
Tình huống 1: Căn hộ tầng cao, bồn acrylic có yếm, ống chờ thoát nằm sai đầu. Khách mua bồn lỗ xả ở đầu bên phải trong khi ống chờ ở đầu bên trái. Thợ đo thấy dưới gầm bồn vẫn đủ chỗ cho đoạn ống nối, và tính được đường nối từ xi phông về ống chờ vẫn giữ độ dốc xuôi khi nâng chân chỉnh lên mức cho phép. Thợ chỉnh chân, đi đoạn ống nối bằng phụ kiện đúng chủng loại, thử đầy nước và xả nhiều lần, rồi làm tấm yếm tháo được ở phía có bộ xả. Bài học: khảo sát trước khi mua bồn sẽ tránh được việc phải xoay xở; nếu không đủ độ dốc, phải báo khách đổi bồn hoặc sửa ống chờ, không được để ống đi ngược dốc.
Tình huống 2: Nhà phố cũ, bồn xây ốp, trần tầng dưới ố vàng. Khách báo trần phòng ngủ tầng dưới bị loang ố ngay dưới nhà tắm. Thợ trước đã ốp kín gầm bồn, không có cửa thăm. Sau khi loại trừ đường cấp bằng đồng hồ nước và cho nước chảy thử từng thiết bị, khoanh vùng được vết ẩm xuất hiện khi xả đầy bồn. Phải tháo một mảng gạch yếm mới thấy gioăng xả tràn bị lệch, nước chảy ra mỗi khi bồn đầy đến lỗ tràn. Thợ thay gioăng, thử lại, làm thêm cửa thăm có khung và tấm ốp tháo được. Bài học: luôn thử nước qua lỗ tràn và luôn chừa cửa thăm.
Bảng tham khảo: các hạng mục kiểm tra khi lắp bồn tắm nằm
Hạng mục | Kiểm tra gì | Dấu hiệu đạt | Ghi chú |
|---|---|---|---|
Khảo sát hốc | Dài, rộng ở nhiều điểm; độ vuông tường | Bồn lọt hốc, khe đều | Lấy số đo nhỏ nhất |
Đường vận chuyển | Cửa, cầu thang, thang máy | Đưa bồn vào không phải phá dỡ | Đo cả khi bồn dựng nghiêng |
Tải trọng sàn | Loại bồn, tầng, kết cấu sàn | Có ý kiến kỹ sư/nhà sản xuất khi nghi ngờ | Không tự đưa ra con số |
Ống chờ thoát | Vị trí, cao độ so với lỗ xả | Đường nối có dốc xuôi | Theo bản vẽ kỹ thuật của bồn |
Bộ xả – xả tràn | Gioăng đáy, gioăng tràn, ống tràn | Khô khi đầy, khi tràn và khi xả | Lắp trước khi đặt bồn |
Xi phông | Có lớp nước chống mùi, không trùng bẫy | Thoát nhanh, không sôi ục, không mùi | Mối nối tháo được |
Chân và đỡ đáy | Thăng bằng mép, chân chạm sàn | Không bập bênh, không võng | Mép bồn không gánh tải |
Vòi, sen | Vị trí chờ, băng tan, dây cấp | Khô khi có áp | Sen tay không chìm trong nước |
Thử kín nước | Đầy – tràn – để một thời gian – xả | Mọi mối nối khô | Thời gian để đầy: tham khảo, theo hướng dẫn |
Cửa thăm | Vị trí, kích thước, cách mở | Tháo được, với tới bộ xả | Không bịt bằng vữa |
Silicone | Bồn đầy nước khi bắn, loại silicone | Đường liền, bám đều | Thời gian khô: theo tuýp silicone |
Danh sách kiểm tra an toàn
Đã xác nhận khả năng chịu tải của sàn với bồn nặng hoặc lắp ở tầng trên (hỏi kỹ sư/nhà sản xuất khi không chắc).
Đủ người khiêng (từ hai người trở lên), có xe đẩy, đai khiêng cho bồn gang, bồn đá; lối đi đã dọn gọn.
Không nhấc bồn bằng bộ xả, vòi hay ống tràn.
Giày chống trượt, găng tay; lau khô sàn trong và sau khi thử nước.
Kính bảo hộ, khẩu trang chống bụi khi cắt gạch, khoan tường; máy cắt cắm qua ổ có chống dòng rò, dây điện tránh nước.
Không tự đấu điện cho bơm sục, bộ gia nhiệt; việc đó do thợ điện làm với mạch riêng có bảo vệ, theo hướng dẫn nhà sản xuất.
Mép bồn không phải điểm chịu lực chính; chân, khung, đế đỡ đáy làm theo hướng dẫn.
Đã thử kín nước đầy – tràn – xả trước khi đóng yếm, ốp gạch.
Có cửa thăm tháo được, không bịt chết bộ xả.
Bắn silicone khi bồn đầy nước, giữ nước đến khi silicone đông kết.
Đã dặn khách dùng thảm chống trượt và không đứng lên mép bồn.
Câu hỏi thường gặp
Có cần thử nước nếu bộ xả là hàng mới, chính hãng không?
Có. Hàng mới vẫn có thể rỉ do gioăng lắp lệch, đai ốc siết chưa đều, ống tràn bị gập hoặc mối nối với ống chờ chưa khít. Thử nước là kiểm tra cả tay nghề lắp, không chỉ chất lượng phụ kiện. Bỏ qua bước này, khi phát hiện rỉ thì gầm bồn đã ốp kín.
Tại sao phải bắn silicone khi bồn đầy nước mà không bắn ngay khi lắp xong?
Bồn đầy nước nặng hơn nhiều, chân và đế đỡ bị nén xuống, bồn lún một chút so với lúc rỗng. Bắn silicone ở trạng thái này thì đường silicone đã có sẵn độ rộng lúc sử dụng. Nếu bắn khi bồn rỗng, lần đầu bồn đầy nước sẽ kéo giãn và có thể làm đứt đường silicone.
Bồn xây ốp có bắt buộc phải có cửa thăm không?
Nên coi là bắt buộc. Bộ xả, gioăng tràn, xi phông đều có lúc phải kiểm tra hoặc thay. Không có cửa thăm thì mỗi lần sửa là một lần đục gạch, tốn tiền cho khách và dễ làm hỏng lớp chống thấm. Cửa thăm ốp cùng loại gạch, viền silicone gọn gàng vẫn rất thẩm mỹ.
Bồn tắm thoát nước chậm, kêu ục ục ngay sau khi lắp là do đâu?
Các nguyên nhân thường gặp: lắp hai bẫy nước nối tiếp (xi phông của bồn cộng bẫy có sẵn dưới sàn), đường nối từ xi phông về ống chờ không đủ dốc hoặc võng, ống ruột gà bị gập, hoặc đường ống thoát chung thiếu thông hơi. Kiểm tra lần lượt từ bộ xả ra đến ống chờ. Tham khảo thêm bài Thoát sàn nhà tắm bị tắc, nước đọng lâu nếu cả nhà tắm thoát chậm.
Có thể đặt mép bồn lên tường gạch xây để bồn chắc hơn không?
Mép bồn có thể tựa lên hoặc được giữ vào tường để chống xê dịch nếu nhà sản xuất cho phép, nhưng không được là điểm chịu lực chính. Đáy bồn phải được đỡ bằng chân, khung hoặc đế đỡ theo hướng dẫn. Mép bồn gánh tải lâu ngày sẽ làm bồn võng, nứt, khe silicone liên tục bị hở.
Lắp bồn có sục massage thì thợ nước làm đến đâu?
Thợ nước lắp phần nước: bộ xả – xả tràn, vòi, thử kín nước, cửa thăm. Phần điện cho bơm và bộ gia nhiệt phải do thợ điện thực hiện với mạch riêng có thiết bị bảo vệ, theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Thợ nước cần phối hợp để cửa thăm đủ rộng tiếp cận cả bơm và không để mối nối nước nằm ngay trên thiết bị điện.
Bài tập thực hành
Phiếu khảo sát bồn tắm: chọn một nhà tắm thực tế (nhà mình hoặc công trình đang làm), đo kích thước hốc ở ít nhất sáu điểm, kiểm tra sàn bằng nivo, ghi vị trí và cao độ ống chờ thoát, ống chờ cấp. Đối chiếu với bản vẽ kỹ thuật của một model bồn trên catalogue, kết luận bồn có lắp được không và cần chỉnh gì.
Đo đường vận chuyển: đo cửa chính, cửa nhà tắm, cầu thang hoặc thang máy của cùng công trình. Vẽ sơ đồ đường khiêng bồn và ghi chỗ nào phải dựng nghiêng bồn, chỗ nào cần tháo cửa.
Lắp thử bộ xả – xả tràn: trên một bộ xả mẫu (hoặc bồn cũ tháo ra), tháo rời toàn bộ, gọi tên từng chi tiết, lắp lại đúng chiều gioăng. Tập siết vừa đủ bằng tay rồi kiểm tra gioăng không bị lệch.
Thử nước theo quy trình: với một bồn đang dùng có cửa thăm, làm đủ trình tự đầy – tràn – để một thời gian – xả, lót khăn giấy dưới từng mối nối và ghi lại kết quả vào bảng.
Nhập vai tư vấn: khách nói "Ốp kín gầm bồn cho đẹp, cần gì cửa thăm". Tập giải thích trong hai phút vì sao phải có cửa thăm và đề xuất cách làm cửa thăm ốp cùng gạch để vẫn đẹp.
