"Nhà tôi xây hơn hai chục năm rồi, ống nước toàn ống sắt kẽm. Mở vòi buổi sáng nước vàng khè, chỗ này vừa sửa xong thì chỗ khác lại rỉ. Anh xem thay hết giúp tôi, nhưng nhà còn ở, không cắt nước cả tuần được." Đây là kiểu việc rất hay gặp ở nhà phố, nhà tập thể cũ: không phải sửa một điểm hỏng, mà là thay cả hệ thống đường ống cấp nước trong một ngôi nhà đang có người ở.
Việc này khác hẳn lắp đường ống cho nhà mới xây. Thợ phải tìm hiểu một hệ thống cũ không có bản vẽ, quyết định đoạn nào bỏ, đoạn nào giữ, chọn cách đi ống mới sao cho ít đục phá, nối ống nhựa mới vào phần ống kim loại còn lại cho kín và bền, và quan trọng nhất là giữ cho nhà vẫn có nước dùng trong suốt thời gian thi công.
Bài này hướng dẫn thợ nước 7 bước từ khảo sát hiện trạng đến bàn giao, kèm bảng so sánh phương án đi ống nổi, âm tường hay trong hộp kỹ thuật, cách xử lý mối chuyển tiếp từ ống kẽm sang ống nhựa và cách lên kế hoạch thi công cuốn chiếu.
Phân biệt với các bài đã có: sửa một chỗ ống nứt, vỡ xem Ống nước bị nứt, vỡ, gãy: khóa nước khẩn cấp và sửa đúng cách; nước vàng, đục chưa rõ nguyên nhân xem Nước máy bị vàng, đục, có cặn đen hoặc mùi lạ; lắp đường ống cho nhà mới, chưa trát tường xem Lắp đường cấp nước nóng lạnh và thử áp lực trước khi trát tường. Bài này nói về cải tạo, thay mới toàn bộ hoặc phần lớn đường ống cấp nước trong nhà cũ đang sử dụng.
An toàn trước khi bắt đầu
Thay ống nhà cũ là việc có cắt tường, khoan, hàn nhiệt và làm việc ở nhiều vị trí trong nhà. Trước khi bắt tay, nhớ các nguyên tắc:
Coi như trong tường có dây điện. Nhà cũ thường đi dây điện tùy tiện, có khi đi sát hoặc cắt ngang đường ống. Trước khi cắt rãnh, khoan, đục phải dò dây điện (xem Dò dây điện âm tường trước khi khoan, đục) và ngắt aptomat khu vực đang làm nếu nghi có dây.
Máy cắt, máy khoan, máy hàn ống dùng điện ở nơi ẩm ướt. Cắm qua ổ có thiết bị chống dòng rò (RCD/aptomat chống giật), dây nguồn không nằm trong vũng nước, không cầm máy khi tay ướt.
Bụi khi cắt tường gạch, bê tông có hại cho phổi. Đeo khẩu trang chống bụi loại tốt, kính bảo hộ, che chắn đồ đạc, dùng máy cắt có hút bụi hoặc tưới nước theo hướng dẫn của nhà sản xuất máy.
Không cắt rãnh vào dầm, cột, sàn bê tông chịu lực để chôn ống. Nhà cũ, tường mỏng, tường có vết nứt thì hỏi ý kiến người có chuyên môn kết cấu trước khi đục.
Máy hàn ống PPR rất nóng. Đặt máy trên giá đỡ, không để trẻ em lại gần, rút điện khi nghỉ.
Ống kẽm cũ cắt ra sắc cạnh, gỉ. Đeo găng tay khi tháo, cắt, mang ống cũ đi.
Làm việc trên cao (ống đứng, tầng mái, bồn nước) dùng thang chắc chắn, có người giữ; trên mái phải có điểm bám và dây an toàn.
Khi nào nên thay cả hệ thống thay vì sửa từng chỗ?
Không phải nhà cũ nào cũng cần thay hết ống. Thợ có trách nhiệm là phải nói thật với khách: chỗ nào sửa được, chỗ nào nên thay. Những dấu hiệu cho thấy đường ống đã đến lúc nên thay mới:
Ống thép tráng kẽm (ống kẽm) đã gỉ bên trong. Lớp kẽm mất dần theo thời gian, thép bên trong bị gỉ, cặn gỉ bám dày làm lòng ống hẹp lại. Biểu hiện: nước vàng hoặc có cặn nâu khi mới mở vòi, sau một lúc mới trong; nước yếu dần theo năm tháng dù nguồn vẫn ổn.
Rò rỉ lặp lại ở nhiều điểm, nhất là ở các mối ren, cút, tê. Sửa chỗ này vài tháng lại rỉ chỗ khác.
Ống đã vá, nối tạm nhiều lần, lẫn lộn nhiều loại ống và phụ kiện, không ai còn biết đường đi.
Tường, chân tường loang ẩm, bong sơn dọc theo tuyến ống âm.
Nhà cải tạo lớn (làm lại nhà vệ sinh, bếp, thêm tầng): đằng nào cũng đục phá thì nên tính thay luôn đường ống cũ.
Hình 1. Mặt cắt ngang một đoạn ống thép của bộ trao đổi nhiệt: lớp cặn màu trắng xám bám dày quanh thành trong, chỉ còn lại một lỗ ở giữa nhỏ hơn hẳn đường kính ống. Đây không phải ống nước sinh hoạt, nhưng cho thấy rõ cặn bám làm lòng ống hẹp lại như thế nào; ống kẽm gỉ lâu năm cũng bị hẹp dần theo cách tương tự bởi lớp gỉ và cặn. (Ảnh: Александр Юрьевич Лебедев, Wikimedia Commons, phạm vi công cộng)
Ngược lại, nếu đường ống chủ yếu là ống nhựa còn tốt, chỉ hỏng một hai đoạn, thì sửa cục bộ rẻ và hợp lý hơn. Đừng khuyên khách thay hết chỉ vì việc lớn có lợi cho thợ.
Bước 1: Hỏi khách và ghi nhận hiện trạng
Trước khi cầm dụng cụ, dành thời gian hỏi khách và đi một vòng quanh nhà:
Nhà xây năm nào, đã sửa ống bao giờ chưa, sửa những chỗ nào? Có còn giữ bản vẽ hoặc ảnh chụp lúc xây không?
Khó chịu nhất là gì? Nước vàng, nước yếu, rò rỉ, hay chuẩn bị cải tạo?
Nguồn nước: nước máy trực tiếp, qua bể ngầm và máy bơm lên bồn mái, hay giếng khoan? Có máy bơm tăng áp, máy lọc tổng không?
Nhà có mấy tầng, mấy nhà vệ sinh, bếp ở đâu, có bình nóng lạnh hay máy nước nóng năng lượng mặt trời không?
Nhà còn ở trong lúc thi công không? Có người già, trẻ nhỏ, người bệnh cần nước liên tục không? Giờ nào trong ngày nhà cần nước nhiều nhất?
Khách muốn mức nào: chỉ thay ống, hay kết hợp làm lại thiết bị vệ sinh, ốp lát?
Chụp ảnh toàn bộ hiện trạng: đồng hồ nước, van tổng, máy bơm, bồn nước, các vị trí ống lộ ra, các vết ẩm trên tường. Ảnh trước thi công giúp thợ làm sơ đồ, và cũng là bằng chứng nếu sau này có tranh cãi về hư hỏng có sẵn.
Ranh giới trách nhiệm
Đồng hồ nước và đoạn ống từ đường ống cấp ngoài đường vào đến đồng hồ thường thuộc quản lý của đơn vị cấp nước. Không tự ý tháo, di dời đồng hồ hay can thiệp vào đường ống trước đồng hồ; nếu cần, hướng dẫn khách liên hệ đơn vị cấp nước. Ở nhà tập thể, chung cư, ống đứng cấp nước chung của tòa nhà phải làm việc với ban quản lý, không tự cắt.
Bước 2: Lần tuyến và vẽ sơ đồ đường ống cũ
Nhà cũ hiếm khi có bản vẽ đúng với thực tế. Thợ phải tự lần tuyến và vẽ lại một sơ đồ đơn giản:
Bắt đầu từ nguồn: đồng hồ nước, van tổng, đường vào bể ngầm, máy bơm, ống lên bồn mái.
Ống đứng xuống các tầng: đi trong hộp kỹ thuật, ở góc tường hay âm tường? Có mấy ống đứng?
Các nhánh: mỗi tầng tách nhánh ở đâu, có van chặn không, nhánh đi đến những thiết bị nào.
Đường nước nóng: từ bình nóng lạnh hoặc máy năng lượng mặt trời đến các vòi.
Đánh dấu loại ống ở từng đoạn: ống kẽm, PPR, uPVC, HDPE, ống mềm. Nhà cũ hay có đoạn ống kẽm nối với đoạn ống nhựa do các lần sửa trước.
Cách lần tuyến không cần đục phá: nhìn các điểm ống lộ ra (dưới chậu rửa, sau bồn cầu, trên trần, trong hộp kỹ thuật), dò theo vết ẩm, vết trát mới trên tường, hỏi khách nhớ lại lúc xây. Có thể thử bằng cách khóa từng van chặn rồi xem vòi nào mất nước để biết van đó cấp cho đâu.
Sơ đồ chỉ cần vẽ tay trên giấy hoặc trên điện thoại, nhưng phải có: vị trí van, loại ống, cỡ ống ước lượng, thiết bị dùng nước ở từng điểm. Sơ đồ này dùng cho cả báo giá, thi công và bàn giao.
Bước 3: Đo kiểm trước khi chốt phạm vi thay
Đo kiểm giúp thợ trả lời câu hỏi: thay toàn bộ, hay chỉ thay phần hỏng? Và giúp tránh hiểu lầm sau khi thay ("thay ống mới rồi mà nước vẫn yếu").
Kiểm tra rò bằng đồng hồ nước: khóa hết vòi, máy giặt, phao bồn nước (nếu được), ghi số đồng hồ, chờ một khoảng thời gian rồi đọc lại. Đồng hồ vẫn chạy nghĩa là có rò ở đâu đó. Cách khoanh vùng chi tiết xem Dò rò nước âm tường không đục phá: 7 bước khoanh vùng bằng đồng hồ và thử áp.
Đo lưu lượng ở vài vòi tiêu biểu bằng xô có vạch và đồng hồ bấm giờ (lít/phút = số lít ÷ số giây × 60). Đo ở vòi gần nguồn và vòi xa nhất, ghi lại để so sánh sau khi thay.
Đo áp bằng đồng hồ áp vặn vào đầu vòi (nếu có): ghi lại áp khi không dùng nước và khi mở vài vòi cùng lúc.
Xem nước đầu vòi: hứng nước lúc mới mở sau một đêm vào chai trong, so với nước sau khi xả một lúc. Nước đầu vàng, có cặn rồi trong dần gợi ý gỉ trong ống; nước lúc nào cũng vàng, đục thì có thể do nguồn hoặc bồn chứa, phải kiểm tra thêm.
Cắt thử một đoạn ống cũ ở chỗ dễ tiếp cận (khi đã khóa nước) để nhìn lòng ống. Lòng ống gỉ, cặn bám dày là bằng chứng rõ ràng nhất để giải thích cho khách.
Lưu ý quan trọng: nếu nước yếu do nguồn (áp đường ống cấp yếu, bồn mái đặt thấp, máy bơm yếu), thì thay ống mới chưa chắc đã cải thiện nhiều. Phải nói trước với khách để thống nhất kỳ vọng.
Bước 4: Chọn phương án đi ống: nổi, âm tường hay trong hộp kỹ thuật
Với nhà đang ở, cách đi ống quyết định phần lớn chi phí, thời gian và mức độ bừa bộn. Có ba cách chính, nhiều nhà kết hợp cả ba:
Đi ống nổi trên tường
Ống chạy trên mặt tường, cố định bằng đai kẹp. Ưu điểm: ít đục phá, làm nhanh, dễ kiểm tra và sửa sau này. Nhược điểm: kém thẩm mỹ nếu đi ở phòng khách, phòng ngủ; dễ bị va đập ở chỗ có người qua lại.
Đi ống nổi cho đẹp và bền:
Đi thẳng hàng, song song hoặc vuông góc với sàn, trần, cạnh tường; hạn chế đi chéo.
Cố định bằng đai kẹp phù hợp cỡ ống, khoảng cách giữa các đai theo hướng dẫn của nhà sản xuất ống (ống nước nóng thường cần đặt đai gần nhau hơn ống lạnh vì ống nhựa giãn nở và mềm hơn khi nóng).
Ống nhựa đi ngoài trời, chỗ có nắng phải che chắn hoặc bọc bảo vệ, vì nhiều loại ống nhựa xuống cấp dưới tia cực tím; kiểm tra khuyến cáo của nhà sản xuất loại ống đang dùng.
Có thể ốp nẹp, ốp hộp che ống cho gọn mắt.
Hình 2. Năm chiếc đai kẹp ống các loại đặt trên nền thảm: bên trái là một kẹp nhựa trắng hình chữ U gắn trên vít ren; ở giữa và bên phải là các đai kẹp kim loại cỡ khác nhau có lót cao su đen, siết bằng vít, hai chiếc gắn trên thanh vít ren dài. Đai có lót cao su giúp giữ ống chắc và giảm rung, giảm tiếng ồn khi đi ống nổi. (Ảnh: Ersetzbar, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0)
Đi ống âm tường
Cắt rãnh trên tường, đặt ống, thử áp rồi trát lại. Ưu điểm: gọn, đẹp. Nhược điểm: đục phá nhiều, bụi, tốn thời gian trát và hoàn thiện lại, khó sửa về sau; nếu tường đã ốp gạch thì phải cắt gạch và tìm gạch thay thế.
Nguyên tắc khi đi âm trong nhà cũ:
Rãnh đi thẳng đứng hoặc nằm ngang, không đi chéo, để sau này người khác đoán được vị trí ống.
Không cắt rãnh vào dầm, cột, sàn chịu lực; tường mỏng thì hạn chế rãnh sâu, rãnh ngang dài.
Tránh mối nối nằm trong tường khi có thể; mối nối nào bắt buộc nằm trong tường phải được thử áp kỹ trước khi trát.
Chụp ảnh, đo khoảng cách từ ống đến cạnh tường, sàn trước khi trát, đưa vào hồ sơ bàn giao.
Đi ống trong hộp kỹ thuật, trên trần
Nhiều nhà phố có sẵn hộp kỹ thuật đi ống đứng, hoặc trần thạch cao. Đây thường là phương án dung hòa tốt nhất: ống đứng đi trong hộp kỹ thuật, ống ngang đi trên trần, chỉ đoạn cuối xuống thiết bị mới đi âm hoặc đi nổi ngắn. Nên có cửa thăm ở vị trí van và các điểm nối để kiểm tra sau này.
Hình 3. Hai ống nhựa màu xanh lá đi thẳng đứng, sát mặt tường bê tông trong một hốc hẹp, bên cạnh là một tấm gỗ có bản lề (góc dưới bên trái); mỗi ống được giữ bằng một đai kẹp kim loại có lót cao su màu đen bắt vít vào tường, phía trên hai ống rẽ ngang bằng cút. Người đăng ảnh mô tả đây là ống nhựa nối bằng phương pháp hàn. Ống đứng đi gọn trong hốc hoặc hộp kỹ thuật, có đai giữ chắc, vừa đỡ đục tường vừa dễ kiểm tra về sau. (Ảnh: Dmitry G, Wikimedia Commons, phạm vi công cộng)
Bảng so sánh phương án đi ống (tham khảo)
Tiêu chí | Đi nổi | Đi âm tường | Trong hộp kỹ thuật / trên trần |
|---|---|---|---|
Mức đục phá | Ít | Nhiều | Ít đến vừa (tùy có sẵn hộp, trần hay không) |
Thời gian thi công | Nhanh | Lâu nhất (cắt rãnh, trát, hoàn thiện) | Vừa |
Thẩm mỹ | Kém hơn, có thể ốp nẹp | Gọn đẹp | Gọn đẹp nếu có trần, hộp |
Sửa chữa về sau | Dễ nhất | Khó, phải đục | Dễ nếu có cửa thăm |
Rủi ro thường gặp | Va đập, nắng chiếu (ngoài trời) | Cắt trúng dây điện, rò ở mối nối trong tường | Thiếu cửa thăm, ống thiếu đai đỡ |
Hợp với | Sân thượng, khu giặt, nhà kho, gầm cầu thang | Nhà vệ sinh, bếp đang làm lại toàn bộ | Ống đứng, ống ngang giữa các phòng |
Bước 5: Chọn vật liệu và xử lý mối chuyển tiếp từ ống kẽm sang ống nhựa
Chọn ống mới
Với nhà ở dân dụng hiện nay, lựa chọn phổ biến:
Ống PPR cho cả đường nước lạnh và nước nóng (chọn đúng cấp áp cho đường nóng, xem Ống PPR PN10, PN16, PN20 khác nhau thế nào). Nối bằng hàn nhiệt, xem Hàn ống PPR đúng kỹ thuật.
Ống uPVC cho đường nước lạnh, nối bằng keo dán.
Ống HDPE thường dùng cho đoạn chôn ngầm từ đồng hồ vào nhà, ra sân vườn.
So sánh chi tiết xem Phân biệt ống PPR, uPVC, HDPE. Cỡ ống chính và ống nhánh nên tính lại theo số thiết bị dùng nước hiện tại, không nhất thiết giữ cỡ ống cũ, xem Nhà 3 tầng dùng ống nước phi bao nhiêu. Một hệ thống nên dùng thống nhất một loại ống chính và phụ kiện cùng hệ, hạn chế lẫn lộn nhiều hãng, nhiều loại.
Nối ống nhựa mới vào phần ống kẽm còn lại
Không phải lúc nào cũng thay được đến tận cùng. Thường phải nối vào một đầu ống kẽm cũ: ống sau đồng hồ (nếu phần đó không thay), ống đứng chung, hay đoạn ống không tiếp cận được. Cách làm:
Tìm đến đoạn ống kẽm còn tốt. Cắt bỏ phần gỉ mục, cắt đến đoạn thân ống còn chắc. Ren cũ đã mục, mẻ thì không dùng lại.
Ren lại đầu ống kẽm bằng bàn ren đúng cỡ, hoặc vặn một đoạn ống kẽm nối mới vào phụ kiện kẽm còn tốt. Ren phải sạch, đủ chiều dài, không mẻ.
Dùng phụ kiện chuyển tiếp ren của hệ ống nhựa: ví dụ phụ kiện PPR có lõi ren bằng đồng (ren trong hoặc ren ngoài) hàn vào ống PPR, đầu ren vặn vào ống kẽm. Không hàn nhiệt hay dán keo trực tiếp lên ống kẽm.
Làm kín ren bằng cao su non hoặc keo ren phù hợp nước sinh hoạt, quấn đúng chiều, xem Quấn cao su non cho mối ren ống nước đúng cách.
Siết vừa đủ. Giữ đối lực ở ống kẽm bằng mỏ lết thứ hai để không làm xoắn, nứt các mối phía sau. Phụ kiện nhựa có lõi ren đồng siết quá tay có thể nứt phần nhựa bao ngoài.
Lắp thêm van khóa và rắc co ngay sau mối chuyển tiếp nếu có thể, để sau này tách phần ống mới ra khỏi phần cũ mà không phải cắt.
Đừng để lại "đoạn ống chết"
Khi bỏ một nhánh ống cũ, đừng chỉ khóa van rồi để nguyên. Đoạn ống còn nối với hệ thống nhưng không ai dùng sẽ chứa nước tù đọng lâu ngày, cặn bẩn có thể quay lại đường ống chính. Cắt nhánh cũ sát chỗ tách nhánh và bịt kín, hoặc tháo bỏ hẳn nếu tiếp cận được. Ghi lại vị trí các đầu bịt trong sơ đồ.
Lưu ý về tiếp địa
Ở một số nhà cũ, đường ống kim loại từng được (cố ý hoặc vô tình) dùng làm đường nối đất cho thiết bị điện. Khi thay ống kim loại bằng ống nhựa, đường nối đất đó có thể mất đi. Thợ nước không tự xử lý phần điện, nhưng nên nhắc khách mời thợ điện kiểm tra hệ thống tiếp địa và chống giật, nhất là cho bình nóng lạnh, máy giặt, xem Đấu điện bình nóng lạnh an toàn chống giật.
Bước 6: Thi công cuốn chiếu để nhà vẫn có nước dùng
Đây là phần làm nên khác biệt giữa thợ có kinh nghiệm và thợ mới. Nguyên tắc: cuối mỗi ngày làm việc, nhà phải có nước dùng ở ít nhất một số điểm thiết yếu (một nhà vệ sinh, bếp), và mọi đầu ống hở phải được bịt kín.
Lên trình tự thi công
Thống nhất lịch cắt nước với khách ngay từ khi báo giá: ngày nào cắt, cắt khoảng bao lâu, khu vực nào mất nước. Nhắc khách trữ nước vào xô, thùng trước giờ cắt.
Lắp van mới ở các điểm then chốt trước: van tổng (sau đồng hồ, trong phần thuộc nhà), van sau bồn mái, van đầu mỗi tầng. Có van tốt thì sau đó cắt nước từng khu, không phải cắt cả nhà.
Làm đường chính mới song song với đường cũ. Ống chính, ống đứng mới đi theo tuyến mới trong khi ống cũ vẫn cấp nước. Chỉ khi đường mới làm xong, thử áp xong mới đấu chuyển.
Chuyển từng nhánh một: khóa nước khu đó, cắt nhánh cũ, nối nhánh mới vào đường chính mới, thử kín, mở nước lại. Xong khu này mới sang khu khác.
Ưu tiên khu thiết yếu (một nhà vệ sinh, bếp) để làm xong và mở lại sớm nhất.
Cấp nước tạm khi cần: có thể lắp tạm một van và ống mềm từ đường đang có nước đến khu đang làm dở, nhưng ống tạm phải cố định, không vắt ngang lối đi, không để gần ổ điện, và tháo bỏ khi xong.
Ví dụ trình tự cho nhà phố 3 tầng dùng bồn mái
Ngày 1: khảo sát lại, lắp van sau bồn mái và van đầu các tầng; đi ống đứng mới trong hộp kỹ thuật song song ống cũ.
Ngày 2: thử áp ống đứng mới; đấu chuyển tầng trên cùng, mở nước lại cho tầng đó.
Ngày 3 trở đi: mỗi ngày đấu chuyển một tầng hoặc một khu; cuối ngày kiểm tra kín toàn bộ.
Cuối cùng: cắt bỏ, bịt các đoạn ống cũ, trát lại, vệ sinh.
Số ngày chỉ là ví dụ minh họa; thực tế phụ thuộc vào số nhà vệ sinh, mức đục phá, có làm cùng ốp lát hay không.
Giữ nhà sạch khi thi công
Che phủ đồ đạc, sàn bằng bạt, nilon; dọn bụi, xà bần sau mỗi buổi; không để ống cũ, phụ kiện bừa bãi trên cầu thang. Khách nhớ thợ không chỉ vì ống kín mà còn vì nhà họ không bị biến thành công trường suốt nhiều ngày.
Bước 7: Thử áp, súc rửa, hoàn trả và bàn giao
Thử áp trước khi trát hoặc che
Mọi đoạn ống mới, đặc biệt đoạn sẽ đi âm tường, âm sàn hay khuất trên trần, phải thử áp trước khi trát, đóng trần. Mức áp thử và thời gian giữ áp làm theo hồ sơ thiết kế hoặc khuyến cáo của nhà sản xuất ống. Quy trình chi tiết xem Lắp đường cấp nước nóng lạnh và thử áp lực trước khi trát tường. Trong lúc thử, đi kiểm tra từng mối nối, nhất là mối chuyển tiếp ren giữa ống kẽm cũ và ống nhựa mới.
Súc rửa đường ống
Sau khi đấu chuyển, trong ống có thể lẫn mạt nhựa, cặn gỉ bong ra từ phần ống cũ còn lại, bụi xây dựng. Trước khi lắp lại bát sen, đầu lọc vòi, lõi lọc:
Mở lần lượt từng vòi, từ vòi gần nguồn đến vòi xa, cho nước chảy mạnh đến khi trong.
Tháo, vệ sinh lưới lọc ở đầu vòi, bát sen, van phao, lưới lọc máy giặt.
Xả khí trong đường ống mới (xem Vòi nước phì hơi, nước chảy ngắt quãng do khí trong đường ống).
Nếu nhà có bình nóng lạnh, máy lọc tổng: làm theo hướng dẫn của hãng về cấp nước lại, xả khí; cấp nước đầy bình trước rồi mới cho bật điện, phần điện do thợ điện hoặc chủ nhà thực hiện.
Hoàn trả
Trát rãnh, ốp lại gạch, sơn sửa theo đúng phạm vi đã thống nhất trong báo giá. Nếu phần hoàn thiện (ốp lát, sơn) do đội khác làm, phải ghi rõ để khách không hiểu lầm.
Bàn giao
Sơ đồ đường ống mới (vẽ tay cũng được), có vị trí van, ống đi âm, các đầu bịt ống cũ, kèm ảnh chụp trước khi trát.
Chỉ cho khách vị trí van tổng, van từng tầng, từng khu và cách khóa khi có sự cố.
So sánh lưu lượng trước và sau ở các vòi đã đo ở Bước 3.
Thời hạn bảo hành và cách liên hệ theo thỏa thuận.
Hẹn quay lại kiểm tra sau một thời gian sử dụng để xem có rỉ ở mối nối nào không.
Làm việc với khách và báo giá
Việc thay ống nhà cũ dễ phát sinh tranh cãi nhất nếu không rõ ràng từ đầu. Một số kinh nghiệm:
Báo giá theo hạng mục, không chỉ một con số tổng: khảo sát, vật tư (ống, phụ kiện, van), nhân công đi ống, cắt rãnh và trát, hoàn thiện ốp lát, dọn dẹp.
Ghi rõ những phát sinh có thể xảy ra: tường mục phải gia cố, gặp ống đứng chung không được phép cắt, gạch ốp cũ không còn mẫu thay thế, phát hiện rò ống thoát trong lúc đục. Phát sinh nào cũng phải báo khách và được đồng ý trước khi làm.
Thống nhất ranh giới: phần nào thợ nước làm, phần nào thợ điện, thợ ốp lát làm; phần nào thuộc đơn vị cấp nước hoặc ban quản lý tòa nhà.
Chụp ảnh trước, trong và sau thi công. Ảnh lòng ống cũ cắt ra là cách giải thích thuyết phục nhất vì sao cần thay.
Không hứa chắc "thay xong nước sẽ mạnh" nếu chưa kiểm tra nguồn. Nói rõ: thay ống loại bỏ được nguyên nhân do ống hẹp, rò rỉ; nếu nguồn yếu thì cần thêm giải pháp khác.
Cách lập báo giá và nhận việc nói chung xem Kiểm tra kỹ thuật, lập báo giá và nhận việc cho thợ nước dân dụng.
Ví dụ thực tế: hai tình huống thường gặp
Tình huống 1: Nhà phố cũ, nước vàng buổi sáng, khách muốn ít đục phá
Nhà 3 tầng, ống kẽm đi âm tường từ khi xây. Khách than nước vàng mỗi sáng, vòi tầng trên yếu. Thợ đo thấy đồng hồ nước không chạy khi khóa hết vòi (không rò đáng kể), cắt thử một đoạn ống dưới chậu bếp thấy lòng ống gỉ dày. Bồn mái đặt cao, nước ra từ bồn vẫn mạnh.
Phương án: đi ống đứng PPR mới trong hộp kỹ thuật có sẵn, ống ngang mỗi tầng đi trên trần thạch cao của hành lang, chỉ đoạn xuống từng thiết bị mới cắt rãnh âm ngắn. Ống kẽm cũ trong tường được cắt, bịt ở các điểm tách nhánh. Thi công cuốn chiếu từng tầng, nhà luôn có nước ở ít nhất một nhà vệ sinh. Sau khi thay, thợ đo lại lưu lượng ở vòi tầng trên và ghi vào biên bản bàn giao.
Tình huống 2: Căn hộ tập thể, ống đứng chung của tòa nhà
Căn hộ tầng 3 nhà tập thể, ống trong căn hộ là ống kẽm cũ nối từ ống đứng chung. Khách muốn thay hết. Thợ giải thích: ống đứng chung thuộc quản lý chung, không được tự cắt. Phương án: thay toàn bộ ống trong căn hộ bằng ống nhựa mới, mối chuyển tiếp làm ở đoạn ống kẽm còn tốt ngay sau điểm tách từ ống đứng, có van khóa và rắc co ngay sau mối chuyển tiếp. Trước khi làm, khách báo với ban quản lý để được phối hợp khi cần khóa nước. Thợ ghi rõ trong bàn giao: nước có thể vẫn hơi vàng lúc đầu nếu ống đứng chung đã gỉ, phần này cần tòa nhà xử lý.
Bảng tham khảo: dấu hiệu, kiểm tra và hướng xử lý
Dấu hiệu | Cách kiểm tra | Hướng xử lý (tham khảo) |
|---|---|---|
Nước vàng, có cặn lúc mới mở rồi trong dần | Hứng chai nước đầu và nước sau khi xả; cắt thử đoạn ống kẽm xem lòng ống | Gỉ trong ống kẽm: thay ống; súc rửa sau khi thay |
Nước lúc nào cũng vàng, đục | Lấy nước ở vòi gần đồng hồ, ở đầu ra bồn mái để so sánh | Có thể do nguồn hoặc bồn chứa: kiểm tra, vệ sinh trước khi kết luận do ống |
Đồng hồ nước vẫn chạy khi khóa hết vòi | Đọc số đồng hồ trước và sau một khoảng thời gian | Có rò: khoanh vùng; nhiều điểm rò trên ống cũ thì cân nhắc thay |
Rò lặp lại ở các mối ren | Ghi lại lịch sử sửa chữa; xem tình trạng ren, phụ kiện | Ống kẽm mục ren: thay đoạn hoặc thay hệ thống |
Nước yếu dần qua nhiều năm | Đo lưu lượng ở vòi gần nguồn và vòi xa; kiểm tra nguồn, bồn mái, máy bơm | Ống hẹp do gỉ: thay ống, tính lại cỡ ống; nguồn yếu: xử lý nguồn |
Vết ẩm dọc tường, chân tường | Theo dõi vết ẩm theo tuyến ống; thử áp từng nhánh | Rò ống âm: sửa cục bộ hoặc đi tuyến mới |
Danh sách kiểm tra an toàn
Đã dò dây điện và ngắt aptomat khu vực trước khi cắt rãnh, khoan, đục.
Dụng cụ điện cắm qua ổ có chống dòng rò; dây nguồn không nằm trong nước.
Đeo khẩu trang chống bụi, kính, găng tay khi cắt tường và tháo ống cũ.
Không cắt rãnh vào dầm, cột, sàn chịu lực; tường yếu đã hỏi ý kiến người có chuyên môn.
Máy hàn ống đặt trên giá, rút điện khi nghỉ, không để trẻ em lại gần.
Không tự ý can thiệp đồng hồ nước, ống trước đồng hồ, ống đứng chung của tòa nhà.
Khóa nước và xả áp trước khi cắt ống; cuối mỗi ngày mọi đầu ống hở đều đã bịt kín.
Ống cấp nước tạm được cố định, không vắt ngang lối đi, không gần ổ điện.
Thử áp mọi đoạn ống trước khi trát, đóng trần; kiểm tra kỹ mối chuyển tiếp ren.
Súc rửa đường ống, vệ sinh lưới lọc trước khi bàn giao.
Cấp đầy nước bình nóng lạnh trước khi bật điện; phần điện giao cho thợ điện.
Đã nhắc khách mời thợ điện kiểm tra tiếp địa nếu ống kim loại cũ được thay bằng ống nhựa.
Câu hỏi thường gặp
Có cần thay hết ống cũ trong tường không, hay để lại cũng được?
Ống cũ trong tường không cần phải đục ra hết. Điều quan trọng là tách hẳn nó ra khỏi hệ thống mới: cắt sát điểm tách nhánh và bịt kín, để không còn đoạn ống chết chứa nước tù. Ghi lại vị trí ống cũ để người sau không nhầm khi khoan, đục.
Nối ống PPR vào ống kẽm cũ có bền không?
Bền nếu làm đúng: nối vào đoạn ống kẽm còn tốt, ren sạch, dùng phụ kiện chuyển tiếp có lõi ren kim loại của đúng hệ ống, làm kín ren đúng cách, siết vừa đủ và có giữ đối lực. Tuy vậy, phần ống kẽm còn lại vẫn tiếp tục già đi, nên mối chuyển tiếp nên đặt ở chỗ dễ tiếp cận, có van và rắc co để sau này dễ thay tiếp.
Thay ống mới xong mà nước vẫn vàng mấy ngày đầu có sao không?
Có thể còn cặn gỉ từ phần ống cũ chưa thay (trước đồng hồ, ống đứng chung), từ bồn chứa, hoặc cặn bị khuấy lên khi đấu nối. Súc xả các vòi, vệ sinh bồn chứa nếu cần, vệ sinh lưới lọc. Nếu sau khi súc rửa mà nước vẫn vàng kéo dài, cần kiểm tra lại nguồn và bồn chứa, xem Nước máy bị vàng, đục, có cặn đen hoặc mùi lạ.
Đi ống nổi có bị chê là không chuyên nghiệp không?
Không, nếu làm gọn gàng: tuyến thẳng, đai kẹp đều, ống không võng, có ốp nẹp ở chỗ cần thẩm mỹ. Với nhà đang ở, đi nổi ở những khu như sân thượng, khu giặt, gầm cầu thang giúp khách tiết kiệm chi phí, thời gian và dễ sửa về sau. Quan trọng là giải thích ưu nhược điểm để khách chọn.
Có nên tận dụng lại van, phụ kiện cũ còn tốt không?
Thường không nên với van, phụ kiện kim loại đã dùng lâu năm trong hệ ống kẽm: ren, gioăng, ruột van đã cũ, dễ là điểm rò tiếp theo. Thay mới đồng bộ ở những vị trí quan trọng (van tổng, van tầng, van chặn thiết bị) giúp hệ thống bền và dễ bảo hành hơn.
Bài tập thực hành
Vẽ sơ đồ đường ống nhà mình: từ đồng hồ nước hoặc bồn mái đến từng vòi, đánh dấu loại ống, vị trí van, chỗ ống đi âm, chỗ đi nổi. Chỉ ra ba điểm nên lắp thêm van nếu cải tạo.
Lập kế hoạch thi công cuốn chiếu: với một nhà 3 tầng giả định có 3 nhà vệ sinh và 1 bếp, viết trình tự từng ngày sao cho cuối mỗi ngày nhà vẫn có nước ở ít nhất một nhà vệ sinh và bếp.
Thực hành mối chuyển tiếp: trên một đoạn ống kẽm cũ, cắt bỏ đầu ren mục, ren lại (nếu có bàn ren) hoặc dùng đoạn ống kẽm có ren sẵn, nối sang ống PPR bằng phụ kiện chuyển tiếp ren, quấn cao su non, siết có giữ đối lực, thử kín.
So sánh phương án: chọn một khu trong nhà (ví dụ khu giặt hoặc một nhà vệ sinh), viết ưu nhược điểm khi đi ống nổi, âm tường và trên trần; đề xuất phương án và giải thích lý do.
Nhập vai tư vấn: khách nói "Thay hết ống mới thì chắc chắn nước mạnh như nhà mới đúng không anh?". Tập trả lời trong hai phút: giải thích cần kiểm tra nguồn, những gì thay ống cải thiện được và không cải thiện được.
